Author: Институт перевода Библии
Date: 2022-08-27T16:14:28.606999+00:00

Янгы Разилешив: Румдагъылагъа

Янгы Разилешив: Румдагъылагъа

1. Баш Сёз

1. Румдагъылагъа

1. Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Россияны Илмулар Академиясы

Тарих-филология илмуланы бёлюгю

БИБЛИЯНЫ ТАРЖУМАСЫНЫ ИНСТИТУТУ МОСКВА

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Библияны Таржумасыны институту Москва 2007

СЫЙЛЫ КИТАП ЯНГЫ РАЗИЛЕШИВНЮ КЪУМУКЪЧА ТАРЖУМАСЫ

Сизин ойларыгъызны ва ёравларыгъызны шу адресге гёре йиберигиз:

www.ibt.org.ru
ibt_inform@ibt.org.ru

ISBN 5-93943-100-3

Horace Knowles; The British & Foreign Bible Society, 1954, 1967, 1972

( United Bible Societies, 1994 )

All rights reserved.

© Библияны Таржумасыны институту, Москва, 2007

Баш Сёз

БАШ СЁЗ

Гьюрметли охувчу!

Сиз къолугъузгъа тутгъан китап – Янгы Разилешивню къумукъ тилге этилген биринчи толу таржумасы. Янгы Разилешив – оьзюне Сыйлы Язывлар яда Библия деп айтылагъан китапны гесеги. Библиягъа бир китапхана деп айтмагъа ярай. Ону ичине кёп санавдагъы адамлар бир нече тиллерде ювукъ гьисапда минг ярым йылны узагъында язгъан онлар булангъы китаплар гире.

Библияны биринчи гесеги – Эсги Разилешив. Ону аслу маънасы – Аллагь, бары да бырынгъы халкълардан айырып исрайыллыланы танглап, олар булан разилешив бегетгенин гёрсетмек. Танглагъан халкъына Аллагьны рагьмусу болсун учун, исрайыллылар Аллагьдан оьзлеге берилген къанунланы кютмеге герек болгъан. Шоланы жыйымына Таврат, яда Мусаны Къануну деп ат тагъылгъан, неге тюгюл де оланы исрайыл халкъына Муса пайхаммар гелтирген.

Амма шо Разилешив де, Къанун да инсанланы янгыз янгы ва даимлик Разилешивге гьазирлей болгъан – шо янгы Разилешивню Аллагь инсанлар булан гьалиден эки минг йыл алда бу дюньягъа гелген Иса Месигьден таба бегетген. Янгы Разилешивге гиреген 27 китапда Исаны инсанлар булан бегетилген Янгы Разилешивюню гьакъында хабар юрюле.

Янгы Разилешивню башлапгъы дёрт китабына «Инжиллер» деп айтыла. Шо сёз грекчеден гёчюргенде, «сююнч хабар» демек бола. Инжиллерде Иса Месигьни тувмакълыгъы, Ону бу дюньядагъы яшаву, хачдагъы оьлюмю ва тирилмеклиги гьакъында хабарлана.

Янгы Разилешивню сонг гелеген «Элчилени ишлери» деген китабында Исагъа иман салгъанланы жыйыны башлап нечик амалгъа гелгени ва оьмюр сюргени, Исагъа бакъгъан якъдагъы иман сав дюньягъа нечик чалтлыкъда яйылып гетгени гьакъында хабар бериле.

Янгы Разилешивню китапларыны кёбюсю (21) – Исаны элчилери язгъан кагъызлар. Оланы аслу маънасы – иманлылагъа насигьат берив, Исагъа иман салгъанланы жыйынына шо заманларданокъ да гирмеге башлагъан адашывланы, ялгъан уьйретивлени юзюн ачмакъ.

Янгы Разилешивню ва савлай Библияны ахырынчы китабы – Югьанны вагьийи. Шо китапда ону язгъан элчи Югьангъа ахыр заман булан байлавлу Аллагьдан йиберилген вагьий бериле. Аллагь Югьангъа ахыр заман болма тарыкъ затны ачыкъ эте – бу дюньяда гьакимлик сюрюп турагъан яманлыкъдан Аллагь уьст чыгъажакъ.

Янгы Разилешив бизин девюрню 1-нчи асрусунда шо заманларда инг де бек яйылгъан грек тилинде язылгъан. Эки минг йылны ичинде Янгы Разилешив дюньядагъы юзлер булангъы тиллеге таржума этилген.

Къумукъ тилде тюрлю-тюрлю йылларда Янгы Разилешивню айры-айры китаплары чыкъгъан. 1888-нчи йылда Маттайны Инжили, 1897-нчи йылда буса Маркны Инжили чыкъгъан. 1897-нчи йылда Маттайны Инжили тюзелтилип онгарылып янгыдан чыкъгъан. 1996-нчы йылда Библияны Таржумасыны институту Маркны Инжилини янгы таржумасын, 2001-нчи йылда буса Лукъаны Инжилин чыгъаргъан.

Къолугъуздагъы бу китап – Янгы Разилешивню гьалиги къумукъ адабият тилге этилген толу таржумасыны биринчи къайдасы. Таржумачылар грекче текстдеги сёзлени гезигин, жумлаланы къурулушун сакъламагъа къарамагъан, ону маънасын бермеге къаст этген. Къумукъ тил де, грек тил де бир-бирине къардаш тиллер тюгюл, шо саялы да оланы грамматика къурулушлары да башгъа. Сынав гёрсетеген кюйде, тувра, сёз-сёзюне дегенлей этилген таржума къулакъгъа онча арив чалынмай, олай таржумадагъы бары зат англашылып да битмей. Бу таржума бырынгъы къолъязывланы илму гёзден къаралып чыкъгъанларындан этилген, шо саялы да муну бир-бир ерлери орус тилдеги мердешли таржума булан рас гелмей къалмагъа да бола.

Янгы Разилешивню бир-бир ерлерин тюрлю-тюрлю кюйде англамагъа ва таржума этмеге бола. Шолай гезиклени инг де аслуларында баянлыкълар берилген – оларда таржуманы болмагъа болагъан башгъа журалары берилген. Баянлыкъларда охувчугъа четим тиймеге болагъан бир-бир сёзлеге ва сёз тагъымлагъа англатывлар бериле.

Таржуманы гьар китабыны алдында гиччирек баш сёзлер бериле. Шоларда китапланы авторлары, оларда гётерилеген аслу масъалалар булан байлавлу болуп къысгъача маълуматлар бериле. Ондан къайры да, китапны гьар бёлюгю, бир маъна булан байлавлу гесеклеге пайланып, башлар да салынып бериле. Китапланы алдындагъы баш сёзлер де, оланы ичиндеги бёлюклердеги гесеклеге салынгъан башлар да башлапгъы грекче къолъязывларда болмагъан. Оланы таржумачылар охувчулагъа гьар китапны, ону гьар гесегин яхшы англамагъа кёмек болсун учун, оьзлени ягъындан къошгъан. Таржумада Сыйлы Язывланы Эсги Разилешив деген бёлюгюнден алынгъан гесеклер башгъа языв къайда булан берилген. Ахырда да, таржуманы ахырында Янгы Разилешивде ёлугъагъан терминлени, аслу ерни тутагъан адамланы ва ерлени атларыны сёзлюгю, Янгы Разилешивдеги агьвалатлар юрюлеген пачалыкъланы ва шагьарланы карталары берилген.

Библияны Таржумасыны институту Янгы Разилешивню къумукъ тилге гёчюрювде ортакъчылыкъ этген таржумачылагъа, редакторлагъа ва шолай да оьзге бары да къол ялгъагъанлагъа разилигин билдире.

Бу китап къумукъ халкъгъа пайдалы болур деп умут этебиз.

Библияны Таржумасыны институту

Румдагъылагъа

Румдагъылагъа

1. Баш Сёз

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

Баш Сёз

Румдагъылагъа язылгъан кагъыз

Румдагъылагъа

Павел ягьуди алим болса да, оьзюне Месигь гёрюнгенде, ону якъчысы болуп къала. Янгы Разилешивню къанунуна гирген кагъызланы кёбюсюн о язгъан. Шо кагъызларында о Иса Месигьге иман салывну аслу маънасы гьакъда айта, Исаны биринчи якъчыларыны алдында тувулунгъан соравлагъа жавап бере. Исаны Румдагъы якъчыларына язылгъан кагъызны маънасы да шолай. Кагъызны Павел ят халкълагъа Сююнч Хабарны билдирмек учун чыкъгъан сапарында, Коринф деген шагьардагъы вакътисинде язгъан.

Павелни кагъызында Месигьге иман салывну кюрчюлери бютюн ва ёрукълу кюйде бериле. Мунда Павел Аллагьгъа къаршы баш гётерген ва Ону буйрукъларын гери ургъан адамланы гьалын суратлай. Адамлар этген ва этип де турагъан ишлери саялы Аллагь олагъа тезден арт бермеге болур эди. Амма О шолай этмей, гьатта оьзлер лайыкълы тюгюл буса да, олагъа бек къыйматлы савгъат бере: Месигь инсанлар этген гюнагьлагъа тийишли такъсырны Оьзюню бойнуна алгъан сонг, Кёклердеги Атабыз оланы барын да авлетлеридей къабул этме гьазир. Шо савгъатны иман салып къабул этген гьар кимни янгыз гюнагьлары гечилип къалмай, ону Аллагь толу кюйде къабул эте ва о Аллагь булангъы даимлик яшавгъа ес болуп токътай. Шо затны Исаны якъчысыны бютюн яшавуна тиеген бек агьамиятлы таъсири бар.

Ягьуди алим гьисапда, Павел тувмадан оьзю булан байлавлу болгъан ягьудилеге айрыча тергев бакъдыра. Павел оланы Исагъа иман салыв булан байлавлу ойларын тындырыкълы кюйде хасиятлай.

Бу кагъызын Павел рагьмулу таклифлер ва Исаны якъчылары нечик яшама тарыкъ деген масъалагъа байлавлу пикирлешивю булан тамамлай: Аллагь инсанланы сюе, шо саялы да олар ювукъларын сюймей болмай.

1

Башлапгъы саламлар

1^1Иса Месигьни къуллукъчусу, элчи болма чакъырылгъан, Аллагьны Сююнч Хабарын билдирмек учун танглангъан мен Павелден саламлар! 2Оьзюню пайхаммарларындан таба Сыйлы Язывларда Аллагь алданокъ ваъда этген бу Сююнч Хабар+
3Ону Уланыны гьакъындадыр. Инсанлыкъ ягъын айтса, о Улан Давутну наслусундан тувгъан+. 4Оьзюню Ругьу булан Аллагь бизин Раббибизни, Иса Месигьни, оьлюмден тирилтген заманда, О уллу къудрат булан Аллагьны Уланы деп билдирилген эди. 5Оьзюню атыны макътавлугъу учун бары да халкъланы Иса Месигьге иман салдырмагъа ва тынглатмагъа деп, мен Ондан элчиликни савгъатын алдым+. 6Шо халкъланы арасына сиз де, Иса Месигьники деп болма чакъырылгъанлар да, гиресиз.

7Мен, Павел, сизге, Румдагъылагъа барыгъызгъа да, оьзлени Аллагь сюеген ва Оьзюню халкъы болма деп чакъыргъанлагъа, язаман. Атабыз Аллагьдан ва Раббибиз Иса Месигьден сизге рагьму ва парахатлыкъ болсун+.

Павелни шюкюрлюк дуасы

8Инг башлап барыгъыз да учун Иса Месигьден таба Аллагьгъа шюкюр этемен, неге тюгюл гьали сизин иманыгъыз бютюн дюньягъа белгили болду+. 9-10Уланыны Сююнч Хабарын билдиривде Оьзюне мен гьакъ юрегим булан къуллукъ этеген Аллагьны шагьатлыгъы булан гьар этеген дуамда сизин эсге алып тураман. Аллагьны буйругъу булан сизин яныгъызгъа энни сама да бир гелмеге насип болсун деп, даим дуа этемен++. 11Неге тюгюл де, мен сизге гелтирежек ругь савгъатны сизин булан бёлмек учун, сизин гёрме гьасиретмен. 12Мен айтагъаным, эгер де сизин арагъызда болсам, биз оьзюбюзню иманыбыздан таба бир бирибизге – мен сизге, сиз буса магъа – аркъа таяв болма болажакъбыз.

13Къардашларым! Ят халкъланы арасында этген ишимни натижаларын гёрдюм. Сизин арагъызда да этген ишимни натижаларын гёрмек учун, бир хыйлы керенлер яныгъызгъа гелмеге сюйдюм. Сиз шону билгенигизни сюемен. Амма гьалиге ерли де шогъар не буса да бир зат пуршав этип турду+. 14Греклени ва башгъа халкъланы, билимлилени ва билимсизлени – бары да халкъланы алдында мени борчум бар+. 15Шогъар гёре Румда яшайгъан сизге де Сююнч Хабарны билдирмекни чыдамсыз кюйде къаравуллайман.

16Мен Сююнч Хабардан илыкъмайман чы! Неге тюгюл де, о иман салагъан гьар гишини, инг башлап ягьудилени, сонг буса ят халкъланы къутгъарылыву учунгъу Аллагьны къудратыдыр+. 17Неге тюгюл де, шо Сююнч Хабар Аллагь бизин иманыбызны башындан ону камиллик даражасына ерли нечик къабул этегенин гёрсете. Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик: «Имандан таба Аллагь къабул этгенлер яшап къалажакълар»+.

Аллагьны жазасы

18Яман ишлери булан гьакъ гертиликни таптайгъан инсанланы гьар къайсы гюнагь ва яман ишлерине де кёклерден Аллагьны жазасы тюше+. 19Аллагьны гьакъындагъы гьакъ гертиликни тарыкъ чакъысы адамлагъа белгили. Шону олагъа Аллагь Оьзю ачыкъ этди+. 20Дюнья яралгъандан берли Аллагьны гёзге гёрюнмейген белгилерин, демек даимлик къудратын ва Аллагьлыгъын гьакъыл булан англамагъа бола. Шолар О яратгъан бары да затларда гёрюнюп тура. Шогъар гёре шо адамлар Аллагьны алдында айыплы къала+. 21Аллагьны гьакъында билегени болса да, олар Огъар тийишли болагъан кюйде гьюрмет ва шюкюр этмедилер. Шону орнуна олар тарыкъсыз бир бош пикрулагъа тюшдюлер ва оланы англавсуз юреклерин къарангылыкъ къуршады+. 22Оьзлени гьакъыллыбыз деп гьисап этип, олар гьайгевлер болуп чыкъдылар+. 23Гьар даим де бар болгъан Аллагьгъа сужда этегенни орнуна оьлюмге тарылагъан инсанны, къушланы, дёрт аякълы гьайванланы ва ерде сюйкелеген жанланы келпетлерине ошайгъан затлагъа сужда этдилер+.

24Шо саялы Аллагь, оланы мурдар къастларыны ихтиярында къоюп, бир бирини къаркъараларын мурдарлайгъанына пуршав этмеди+. 25Олар Аллагьны гьакъындагъы гьакъ гертиликни ялгъангъа алышдырдылар, Яратгъаныбызны орнуна О яратгъан затлагъа къуллукъ этдилер. Аллагь буса даимлик макътавгъа лайыкълыдыр. Амин.

26Шо саялы Аллагь оланы оьзлени биябур напслары булан къоюп къойду. Оланы къатынлары эркеклер булан этеген ювукълукъларын къатынлар булангъы табиатгъа къаршы ювукълукълагъа алышдырдылар+. 27Эркеклер де, къатынлар булан этеген ювукълукъларын къоюп, бир бири булангъы табиатгъа къаршы ювукълукъларын юрютдюлер. Олар башгъа эркеклер булан пасат ишлер этмеге башладылар. Шо пасатлыгъы саялы олар оьзлени къаркъараларын лайыкълы болгъан такъсыргъа тарытып токътадылар+.

28Олар Оьзюн къабул этме герекли деп гьисапламагъаны саялы, Аллагь оланы пасат гьакъылы булан башалман къоюп къойду, олагъа этме ярамайгъан затланы этме де къойду. 29Бу адамлар гьар тюрлю гюнагьлардан: пасатлыкъдан, гьилла макюрден, ачгёзлюкден, ачувдан, гюнчюлюкден, оьлтюрювчюлюкден, къалмагъалчылыкъдан, ялгъандан, писликден толгъан. 30Олар айтды къуйтдуну юрютелер, бугьтан этелер, Аллагьны сюймейлер, башгъаланы хатирин къалдыралар, макътаналар, башгъалагъа яманлыкъ этелер, ата анасына тынгламайлар. 31Олар англавсузлар, берген сёзюнде турмайлар, биревге де яхшылыкъ ва рагьму этмейлер+. 32Аллагьны Къанунуна гёре шолай ишлер булан машгъул болагъанлар оьлюмге лайыкълы экенни билсе де, олар янгыз шолай этелер ва шо ёлда юрюйлер, башгъалар шолай этегенни де арив гёрелер+.

2

Аллагьны адилли дуваны

2^1Сен оьзгелени айыплайгъанда, оьзюнг айыплы боларсан. Сен оьзгелени айыплайгъанда, оьз оьзюнгню айыплайгъан боласан, неге тюгюл де оьзюнг де тап шо кюйде иш гёресен чи+. 2Биз булай ишлер булан машгъул болагъанлагъа къаршы Аллагьны адилли дуваны барны билебиз. 3Булай ишлер булан машгъул болагъанланы айыплап, оьзю де шолай ишлени юрютеген гьей адам! Сен оьзюнг Аллагьны дуванындан къутулуп болурман деп, гертилей де, эсинге гелеми? 4Балики де, сен Ону зор рагьмусун, сабурлугъун ва чыдамлыгъын гёрюп ярамайсандыр? Аллагьны рагьмусу сени товба этивге бакъдырагъанын сен англамаймысан дагъы+?

5Амма сен хырчасан, товба этмеге де сюймейсен. Аллагьны жазасы берилеген гюнюне сен оьзюнге жазаны хазналарын жыясан. Шо гюн Аллагьны адилли дуваны этилежек+. 6Шо гюн Аллагь гьар кимге оьзюню амалларына гёре бережек+. 7Даим этеген яхшы ишлери булан макътавлукъну, гьюрметни ва оьлмесликни ахтарагъанлагъа О даимлик яшав бережек. 8Амма янгыз оьз пайдасыны гьайындагъылагъа, гьакъ ёл булан юрюмейгенлеге ва яманлыкъны ёлун танглагъанлагъа буса Аллагь Оьзюню къазапланывун ва жазасын гёрсетежек. 9Яман ишлер этеген гьар адамгъа – биринчилей ягьудилеге, сонг ят халкълагъа, О къайгъы ва азап гелтирежек!+
10Яхшы ишлер этеген гьар адамгъа буса – биринчилей ягьудилеге, сонг ят халкълагъа, Аллагь макътавлукъ, гьюрмет ва парахатлыкъ бережек!+
11Аллагь дуван этегенде, гьеч биревню айырмай+.

12Мусаны Къануну ёкъ тура гюнагь иш этегенлер къанунсуз оьлюп де гетежек. Къанунну да биле туруп гюнагь иш этегенлеге Къанунгъа гёре дуван этилежек+. 13Аллагь Къанунгъа тынглайгъанланы тюгюл, Къанунгъа тынглап, ону кютегенлени къабул этежек+. 14Битимине гёре юрюй туруп, Мусаны Къануну ёкъ ят халкълар Къанун буюрагъан затны эте буса, Къануну болмаса да, олар оьзлер оьзлеге къанундур. 15Шону булан олар Къанунну талаплары оьзлени юреклеринде язылгъанны гёрсетелер. Оланы бир бирини ишлерин не айыплайгъан, неде арив гёреген намусу ва пикрулары шогъар шагьатлыкъ эте. 16Мен билдиреген Сююнч Хабаргъа гёре, Аллагь инсанланы яшыртгъын ишлерине ва ойларына Иса Месигьден таба дуван этеген къыяматгюн муна шолай болажакъ.

Ягьудилер ва Мусаны Къануну

17Балики, сен оьзюнгню ягьуди гьисап этесендир. Сен Къанунгъа аркъа таяп, Аллагь булан макътанасандыр+. 18Аллагь не сюегенни сен билесендир. Къанундан уьйренип, яхшыны ямандан айырып бажарасандыр. 19Сокъурланы башын тутуп юрюмеге ва къарангылыкъдагъылар учун ярыкъ болмагъа боламан деп инанасандыр+. 20Англавсузланы насигьатчысы ва билимсизлени муаллими болуп боламан деп гьисап этесендир. Неге тюгюл де, билимни ва гьакъ гертиликни гюзгюсю болгъан къанунунг бар саялы, шо къылыкълар сенде бар деп инанасандыр.

21Шолай болгъанда, башгъаланы уьйретеген сен бир башлап оьзюнгню оьзюнг неге уьйретмейсен дагъы? Уручулукъгъа къаршы чыгъасан. Оьзюнг буса урлаймысан+? 22Зина этегенлеге къаршы чыгъасан. Оьзюнг буса зина этемисен? Ялгъан аллагьланы гёрюп ярамайсан. Оьзюнг буса ибадатханаланы ичиндеги затланы урлаймысан+? 23Къанунубуз бар деп макътанасан. Оьзюнг буса, Къанунну бузуп, Аллагьны биябур этемисен? 24Сыйлы Язывларда: «Сиз саялы ят халкъланы арасында Аллагьны атына капирлик этиле», – деп язылгъан.

25Къанунну кюте бусанг, сюннет пайда берир. Эгер сен Къанунну буза бусанг, сюннетни бир маънасы да болмас+. 26Эгер ят халкълардан бирев Къанунну талапларын кюте буса, о сюннет этилмеген буса да, сюннет этилген деп гьисап этилмесми+? 27Сюннет этилмеген, тек Къанунну кютеген адам сизин язылгъан Къанунугъуз бар саялы ва сюннет этилгенигиз саялы, тек Къанунну бузагъаныгъыз саялы, сизге дуван этежек+.

28Неге тюгюл де, тышдан ягьуди болгъан герти ягьуди тюгюлдюр. Тап шо кюйде, тышдагъы, къаркъарадагъы сюннет де, герти сюннет тюгюлдюр+. 29Янгыз ичинден ягьуди болгъан адам, демек язылгъанына гёре этилгени тюгюл, Аллагьны Ругьуна гёре юреги сюннет этилгени герти ягьудидир. Шолай адам инсанлардан тюгюл, Аллагьдан макътав къазанар+.

3

3^1Ягьуди болмакъны не артыкълыгъы бар? Яда сюннет этилмекни не пайдасы бар+? 2Гьар бир якъдан алгъанда, оланы артыкълыгъы кёпдюр. Инг биринчиси, Аллагьны каламы ягьудилеге аманат этилгенликдедир+. 3Эгер де оланы бирлери Аллагьгъа амин болмагъан буса не болур? Оланы оьз аминсизлиги Аллагьны аминлигин дагъытып болурму дагъы+? 4Озокъда, болмас! Бары да адамлар ялгъанчы буса да, Аллагь гьар заман да айтгъан сёзлерине амин болур. Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Аллагь, эгер де дувангъа чыкъсанг, Сен бары да сёзлерингде тюз
болуп чыгъажакъсан ва оьр болуп токътажакъсан+.

5Амма эгер де бизин бютюн адилсизлигибиз Аллагьны адиллигин дагъыдан дагъы ачыкъ эте буса, шо заман биз не айтарбыз? Аллагь бизин такъсырлай буса, балики де, О адилсиздир? (Мен инсанлардай пикир этемен.) 6Озокъда, тюгюл! Олай буса, Аллагь дюньягъа нечик дуван этип болур? 7Мени ялгъанымдан таба Аллагьны гьакъ гертилиги арта буса ва о да Ону макътавлугъун артдыра буса, магъа бир гюнагьлы адамгъа йимик не учун дуван этилмеге герек дагъы+? 8Балики, яхшылыкъ кёп болсун учун, биз яманлыкъ этме герекбиздир? Биз лап шолай уьйрете деп кёплер бизин айыплама да къарайлар. Шолай айтагъанлар гьакъ кюйде такъсырланмагъа тийишли+.

«Муъмин болгъан гьеч бирев де ёкъ»

9Шолай болгъанда, биз, ягьудилер, тизив гьалдабызмы экен? Бир янгыз да тюгюлбюз. Сюйсе ягьудилер болсун, сюйсе ят халкълар болсун – барысы да бир йимик гюнагьны таъсирини тюбюнде экенни биз айтгъан эдик+. 10Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде,

Муъмин болгъан гьеч бирев де ёкъ, бирев сама да ёкъ! 11Англаву
булангъы гьеч бирев де ёкъ; Аллагьны ахтарагъан бирев
сама да ёкъ.

12Бары да гьакъ герти ёлдан тайышгъан, биревню де бир затгъа да
гьеч пайдасы ёкъ. Яхшылыкъ этеген бирев де ёкъ. Бирев де,
бир адам да!+

13Оланы тамагъы ачылгъан табут йимик, тили ялгъан сёйлей,
эринлеринде буса йыланны агъусу бар+. 14Оланы авузлары
налатдан ва аччы сёзден толгъан+.

15Оьлтюрмекни олар чёпге де багьаламай. 16Олар къайда барса да,
дагъытылыв ва къайгъы гелтирелер. 17Парахат ёллар
олагъа белгили тюгюл+.

18Олар Аллагьдан къоркъмайлар+.

19Бири де оьзлер оьзлени якълап болмасын учун ва бютюн дюнья Аллагьны алдында жаваплы болсун учун, бу ерде Къанун айтагъан бары да зат шо Къанунгъа таби болагъанлагъа тиегенни биз билебиз. 20Бирев де оьзюн Аллагь къабул этер йимик Къанунну ишлерин кютюп болмас. Къанун бизге янгыз гюнагь не зат экенни билдире+.

Аллагь инсанланы не затдан таба къабул этер?

21Аллагь бизге инсанланы къабул этеген ёлун гёрсетди. Шо ёл буса Къанунну кютмекликден асылы тюгюлдюр. Къанун ва пайхаммарлар шону гьакъында шагьатлыкъ этдилер+. 22Аллагь инсанланы Иса Месигьге салгъан иманындан таба къабул этер. О Месигьге иман салгъанланы барын да къабул этер, неге тюгюл де инсанланы арасында бир башгъалыкъ да ёкъдур. 23Неге тюгюл де, бары да инсанлар гюнагь иш этген ва Аллагьны нюрюню макътавлугъундан магьрюм къалгъан+. 24Амма Аллагь бизин Оьзюню зор яхшылыгъындан, Иса Месигьден таба азат эте туруп, къабул эте+. 25Бизин гюнагьларыбыз саялы къурбан болсун деп, Аллагь Ону инсанланы янына йиберди. Огъар иман салгъанланы барыны да гюнагьлары гечилежек. Аллагь шону Оьзю адилли экенин гёрсетмек учун этди. Алда Аллагь этилген гюнагь ишлени узакъ чыдамлыкъда такъсырсыз къоюп тура эди+. 26Аллагь кёп заман сабурлукъ этип турду. Шону Оьзю гьали де адилли экенни исбат этмек учун ва адилли болмакъ булан Исагъа иман салагъан гьар адамны къабул этегенин гёрсетмек учун этди.

27Олай буса, бизин макътанмагъа не себебибиз бар дагъы? Шогъар гьеч себеп ёкъдур! Балики, Къанунну талапларын кютегенибиз булан макътанмагъа болабыздыр? Гьеч болмайбыз! Къанунну талапларын кютегенибиз булан тюгюл, янгыз иманыбыз булан макътанмагъа болабыз+. 28Инсан Къанунну юрютегенине къарамайлы, Аллагь ону имандан таба къабул эте деп токъташдырабыз биз+. 29Аллагь янгыз бир ягьудилени Аллагьымы дагъы? О ят халкъланы да Аллагьы тюгюлмю? Озокъда, О ят халкъланы да Аллагьыдыр+. 30Аллагь бирдир. О ягьудилени де имандан таба, ят халкъланы да имандан таба къабул этер+. 31Булайлыкъда, биз Къанунну иман булан инкар этебизми? Гьеч этмейбиз! Биз иманыбыз булан Къанунну беклешдиребиз+.

4

Ибрагьим гёрсетген уьлгю

4^1Бизин, ягьудилени, атасы болгъан Ибрагьимни гьакъында не билебиз деп айтмагъа болабыз экен? 2Эгер де Аллагь этген ишлери саялы Ибрагьимни къабул этген болгъан буса, о шо ишлери булан оьктем болмагъа болар эди. Амма о Аллагьны алдында оьктем болмагъа болмагъан. 3Сыйлы Язывларда не деп айтыла? «Ибрагьим Аллагьгъа иман салды, шо саялы Аллагь ону къабул этди», – деп айтыла+.

4Ишлейген адамгъа гьакъ савгъат болуп токътамай. Шо гьакъ огъар тийишлидир. 5Гюнагьланы гечеген Аллагьгъа иман салагъан гиши муъмин ишлери саялы тюгюл, иманы саялы къабул этилер+. 6Этеген ишлерине къарамайлы, Аллагь Оьзю къабул этеген адамны насиби гьакъында Давут да булай айтды:+

7Насиплилердир айыплары тайдырылгъан ва гюнагьлары гечилген
адамлар!

8Насиплидир оьзюню гюнагьларын Аллагь гьисапгъа алмайгъан адам!+

9Бу насип янгыз ягьудилер учунму яда ят халкълар учун да дюрмю? Биз: «Ибрагьим Аллагьгъа иман салды, шо саялы Аллагь ону къабул этди», – деп айтгъан эдик+. 10Къачан къабул этилди? Сюннет этилген сонг этилдими, яда сюннет этилгинче этилдими? Сюннет этилгенден сонг тюгюл, сюннет этилгинче къабул этилди! 11Аллагь Ибрагьимге сюннет этив адатны берди. Шо адат Аллагь ону къабул этгенни белгилей эди. Имангъа гёре буса Аллагь Ибрагьимни сюннет этилгенче де къабул этген эди. Шо саялы да, оьзлер сюннет этилмесе де, Ибрагьим Аллагьгъа иман салагъанланы барысыны да ругь атасыдыр. Аллагь оланы иманы саялы къабул этер+. 12Ибрагьим де сюннет этилген ягьудилени атасыдыр. Амма барысыныки де тюгюл, янгыз сюннет этилгинче оьзю юрюген иманны ёлу булан юрюйген ягьудилени атасыдыр.

13Аллагь Ибрагьимге ва ону наслуларына дюньяны бермеге ваъда этди. Ваъда да Къанунну кютюв булан тюгюл, имангъа гёре Аллагь къабул этегенлик булан байлавлу болгъан+. 14Эгер Къанунгъа гёре яшайгъанлар Ибрагьимни варислери бола буса, иман бир бош ва ваъда бир таъсирсиз затлар болур эди+. 15Неге тюгюл де, Къанунну бузув Аллагьны къазапландыра. Къанун ёкъ ерде буса Къанунну бузув да ёкъдур+.

16-17Шолайлыкъда, Аллагьны ваъдасы инсанлагъа иманы саялы бериле. Шо ваъда Ибрагьимни бары да наслуларына уллу савгъатдыр. Шо ваъда янгыз Къанунгъа гёре юрюйгенлеге тюгюл, Ибрагьим йимик иманы булан яшайгъан гьар гишиге бериле. Аллагьны алдында Ибрагьим бизин барыбызны да атабыздыр. Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде: «Мен сени бир кёп халкъланы атасы этдим». Ибрагьим оьлюлени тирилтеген ва бар болмагъан бары да затны бар этеген Аллагьгъа иман салды++.

18Гьеч бир умут ёкъ буса да, Ибрагьим Аллагьгъа умут этип, иман салды. Шо саялы о: «Сени наслуларынг гьисапсыз кёп болажакъ», – деп Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде, кёп халкъланы атасы болду+. 19Юз йылына ювукълашса да, къаркъарасыны гьеч къудраты къалмагъанын ва Сара да яш тапмакъ учун бек къарт болгъанны англаса да, ону иманы осаллашмады+. 20Аллагьны ваъдасына о гьеч шеклик этмеди, иманыны яхшылыгъындан дагъы да гючленди ва Аллагьгъа макътав этди. 21Аллагьны Оьзюню ваъдасын кютмек учун къудраты баргъа о толу кюйде инанды. 22Шону учун Ибрагьимни иманы саялы «Аллагь ону къабул этди»+. 23«Аллагь ону къабул этди» деген сёзлер янгыз бир Ибрагьим булан байлавлу тюгюл. 24Шо сёзлер Раббибиз Исаны оьлюмден тирилтген Аллагьгъа иман салагъан бизин булан да байлавлу+. 25Иса бизин гюнагьларыбыз учун оьлюмге берилди ва Аллагь бизин къабул этсин учун тирилтилди+.

5

Аллагь булан ярашывлукъ

5^1Булайлыкъда, Аллагь бизин иманыбыздан таба къабул этди. Раббибиз Иса Месигьден таба биз Ону булан ярашдыкъ+. 2Исагъа бакъгъан иманыбыздан таба биз Аллагьны рагьмусуна етишдик ва гьали шо рагьму булан яшап да турабыз. Биз Аллагьны макътавлугъуна ортакъчы болажакъ умутубуз булан оьктем болабыз+. 3-4Янгыз муну булан да тюгюл, азап чегивюбюзден де оьктем болабыз. Неге тюгюл де, азап чегив чыдамлыкъгъа, чыдамлыкъ къаттылыкъгъа, къаттылыкъ буса умутгъа багъып гелтирегенни билебиз+. 5Шо умут бизин алдатмай, неге тюгюл Аллагьны бизге берилген Ругьундан таба юреклерибизни сюювден толтура+.

6Белгиленген болжалында Месигь гюнагьлы адамлар болгъан бизин учун гючсюз заманыбызда оьлюп гетди. 7Адилли бир адам учун оьлмеге ким сюер (тюзю, бек яхшы адам учун, балики, оьлмеге рази болагъан адам болмагъа да ярай). 8Месигь буса биз гюнагьгъа батып турагъанда, бизин учун оьлдю. Шону булан Аллагь Оьзюню бизге бакъгъан якъдагъы сюювюн гёрсетди+.

9Гьали, Месигьни къаны тёгюлмеклигинден таба Аллагь бизин къабул этген сонг, Ондан таба Аллагьны жазасындан дагъокъ да къутулажакъбыз!+
10Биз Аллагьны душманлары болуп турагъанда, Ону Уланыны оьлюмюнден таба Ону булан ярашып яшайгъан болдукъ. Гьали Аллагь Уланыны яшавундан таба бизин дагъокъ да къутгъаражакъ!+
11Муну булан да битип къалмай, Раббибиз Иса Месигьден таба бизин Оьзю булан ярашдыргъан Аллагьдан къуванабыз!

Месигь ва Адам

12Дюньягъа гюнагь бир гишиден таба гелди, гюнагь булан бирче буса оьлюм де гелди. Оьлюм де бары да инсанлар учун ортакъ болду, неге тюгюл бары да инсанлар гюнагь этдилер+. 13Къанун берилгинче алда да дюньяда гюнагь бар эди. Амма Къанун болмагъан ерде гюнагь гьисапгъа алынмай эди+. 14Адамдан Мусагъа ерли заманны ичинде де оьлюм уьст гелип турду. Адам йимик гюнагь иш этмесе де, оьлюм гьатта бары да адамлардан уьст гелип турду. Адам оьзюнден сонг гележек Гишиге ошай эди+.

15Амма Адамны гюнагьын Аллагьны савгъаты булан тенглешдирмеге бажарылмай. Бир гишини, демек Адамны гюнагьы саялы кёплер оьлюп гетди. Тек Аллагьны рагьмусу ва башгъа Гиши, демек Иса Месигь савгъат этген рагьму нече керенлер артыкъ болуп чыкъды!+
16Аллагьны савгъаты бир адамны гюнагьыны натижасы йимик тюгюл. Шо гюнагьдан сонг бары да адамлар Аллагьны алдында гюнагьлы болуп токътады. Амма шо савгъат буса кёп гюнагьдан сонг Аллагь адамланы гюнагьларын гечгенин токъташдырды. 17Янгыз бир адамны гюнагьы саялы оьлюм уьст гелип турду. Аявсуздан Аллагьны рагьмусуна ва О савгъат этген муъминликге ес болгъанлар янгыз шо бир болгъан Иса Месигьден таба яшавда дагъы да артыкъ уьст гелип туражакълар!+

18Шогъар гёре янгыз бир адамны гюнагь иши саялы бары да адамлар Аллагьны алдында гюнагьлы болагъаны йимик, шолай бир адамны муъмин иши саялы Аллагь бары да адамланы гюнагьларын гечежек ва олагъа яшав гелтирежек+. 19Бир адамны тынглавсузлугъу саялы кёп адамлар гюнагьлы болгъаны йимик, шолай бир адам тынглавлу болгъаны саялы Аллагь кёплени къабул этежек+.

20Къанун берилген чакъы гюнагьланы санаву да артып турду. Амма гюнагь кёп болгъан чакъы Аллагьны рагьмусу да кёп керенлер артып турду+. 21Натижада, оьлюмге гелтиреген гюнагь уьст гелип турагъаны йимик, Аллагьны рагьмусу да уьст гелип тура. Шолайлыкъда, Раббибиз Иса Месигьден таба Аллагь бизин къабул эте ва биз даимлик яшав алабыз+.

6

Биз гюнагьны къуллары тюгюлбюз

6^1Шо не демек бола? Аллагьны рагьмусу артсын учун, гюнагь ишлерибизни давам этме герекбизми? 2Озокъда, тюгюлбюз! Биз гюнагь учун дагъы ёкъбуз. Гюнагьны ичинде биз дагъы нечик яшайыкъ+? 3Сувгъа чомдуртуп, оьзюбюзню Аллагьгъа тапшуртгъанда, Иса Месигьни бир пайы болгъан биз Ону оьлюмюнде де ортакъчы экенибизни сиз билмеймисиз? 4Ону булан бирче биз сувгъа чомдуртуп, оьзюбюзню Аллагьгъа тапшуртувдан таба оьлюп, гёмюлдюк. Атабызны макътавлугъу булан Месигь оьлюмден тирилгени йимик, гьали биз де янгы яшавгъа гирмеге болабыз+.

5Неге тюгюл де, эгер биз Ону булан оьлюмюнде бирликде болгъан сонг, Ону булан биз тириливюнде де бирликде болажакъбыз+. 6Дагъы биз гюнагьгъа къул болуп турмасын учун ва гюнагьлы табиатыбыз гючсюз болсун учун, алдагъы хасиятыбыз Месигь булан бирче хачгъа илингенни билебиз+. 7Оьлген адам гюнагьдан азат этилди чи дагъы+.

8Биз Месигь булан бирче оьлген болгъан сонг, Ону булан бирче яшажагъыбызгъа да инанабыз+. 9Биз Месигь оьлюмден тирилгенни, дагъы оьлмежекни билебиз. Оьлюм Огъар дагъы гюч этмей+. 10О оьлген оьлюм бир керенге гюнагь учунгъу оьлюм эди, О яшайгъан яшав буса Аллагь учундур+. 11Сиз де шолай оьзюгюзню гюнагь учун оьлгенбиз деп, Аллагь учун Иса Месигь булан бирликде яшайбыз деп гьисап этип къоюгъуз.

12Шолайлыкъда, гюнагь оьзюню гьасиретине таби этдирмек учун, сизин оьлюп гетеген къаркъараларыгъызгъа гьакимлик этмесин+. 13Къаркъараларыгъызны бир саны да гюнагьны гьакимлигине таби болмасын, муъминсизликге къуллукъ этивде ону къуралы болмасын. Оьлюп тирилген адамлар йимик, оьзюгюзню Аллагьгъа, къаркъараларыгъызны санларын да муъминликни къуралы гьисапда Аллагьгъа къуллукъ этивге багъышлагъыз!+
14Гюнагь сизге гюч этмежек, неге тюгюл сиз Къанунну тюбюнде тюгюлсюз, Аллагьны рагьмусуну тюбюндесиз.

Биз муъминликни къулларыбыз

15Олай болгъанда, биз Къанунну тюбюнде тюгюл, Аллагьны рагьмусуну тюбюнде болгъаныбыз саялы гюнагь иш этебизми дагъы? Бирдокъда этмейбиз! 16Тынглавлу къуллар йимик, кимге таби болсагъыз, сиз шо таби болгъан адамны къуллары болагъаныгъызны билмеймисиз дагъы? Сиз я оьлюмге гелтиреген гюнагьны, яда Аллагьны къабул этивге гелтиреген тынглавлулукъну къуллары болурсуз+. 17Амма сиз гюнагьны къуллары болгъан бусагъыз да, Аллагьны яхшылыгъындан, гьакъ юрекден сизин уьйретген затгъа тынглавлу болдугъуз. 18Сиз гюнагьдан азат этилдигиз ва муъминликни къуллары болдугъуз+. 19Сизин, балики, англамагъа даражагъыз етмес деп, мен муну англашылагъан сёзлер булан сёйлеймендир. Санларыгъызны пасатлыкъгъа ва яманлыкъгъа къул этип бергенигиз йимик, шолай энни тазаланмакъ учун санларыгъызны муъминликге къул этип де беригиз.

20Сиз гюнагьны къуллары болуп турагъан заманыгъызда муъминликни гьайын этмей эдигиз. 21Гьали энни оьзюгюз илыгъагъан затлардан о заман не пайда алдыгъыз дагъы? О затланы ахыры оьлюмдюр. 22Гьали гюнагьдан азат этилип, сиз Аллагьны къуллары болдугъуз. Аллагьныки болгъаныгъыз, ахырда да даимлик яшавгъа етежегигиз сиз алгъан пайдадыр+. 23Неге тюгюл де, гюнагь учун берилеген гьакъ оьлюмдюр. Аллагьны савгъаты буса Раббибиз Иса Месигьден таба берилеген даимлик яшавдур+.

7

Биз Мусаны Къанунуну къуллары тюгюлбюз

7^1Гьей къардашларым, сиз Къанунну биледир деп сёйлеймен: Къанун янгыз инсанны сав чакъы заманыны ичинде ону уьстюнде гьакимлик этегенни сиз билмеймисиз дагъы? 2Эри бар къатын, масала, эри оьлгюнче, къанун булан эрине байланып тура. Эри оьлгенде, о уьйленивню къанунундан эркин этиле+. 3Шо саялы эри сав чакъы заманны ичинде къатын башгъагъа эрге барса, зина этген деп гьисап этилер. Эри оьлгенде буса, къатын уьйленивню къанунундан эркин этиле ва башгъагъа эрге барса да, зина этген деп гьисапланмас+.

4Шолай сиз де, къардашларым. Сиз Месигьни къаркъарасыны бир саны болуп, Къанундан азат этилдигиз. Гьали сиз Аллагьгъа къуллукъ этивде пайда гелтирмек учун, бир Башгъасы булан, оьлюмден Тирилгени булан бир болдугъуз+. 5Биз гюнагьлы табиатыбыз айтгъанны этип яшайгъан заманда, Къанундан таба амалгъа гелеген гюнагьлы напслар бизин санларыбызны гьаракат этдирип турду. Шону натижасы да оьлюм болду. 6Амма гьали биз Къанунну гючюню есирлери тюгюлбюз. Неге тюгюл де, Месигь булан оьлюп, Къанундан эркин болдукъ. Гьали биз Къанунда язылгъан сёзлеге асаслангъан эсги ёл булан тюгюл, Аллагьны Ругьуну янгы ёлу булан Аллагьгъа къуллукъ этебиз+.

Мусаны Къанунуну мурады

7Шолай болгъанда, Къанун яманлыкъмы дагъы? Озокъда, тюгюл! Амма Къанун болмагъан эди буса, мен гюнагь не зат экенни билме де билмес эдим. Эгер Къанун: «Сутурлукъ этме», – деп айтмагъан эди буса, мен сутурлукъ деген не зат экенни де англамас эдим+. 8Амма гюнагь бу буйрукъ берилгенни багьанасы булан мени ичимде гьар тюрлю напсланы уятды. Неге тюгюл де, Къанун болмаса, гюнагь оьлгендир+. 9Бир заманларда мен Къанун ёкъда да яшадым. Амма буйрукъ чыкъгъанда, гюнагь яшама башлады, 10мен буса оьлдюм. Натижада, магъа яшав берме герекли буйрукъ мени оьлюмюме себеп болуп чыкъды+. 11Неге тюгюл де, гюнагь, буйрукъдан оьзюню савутудай пайдаланып, мени алдатды ва ону кёмеклиги булан мени оьлтюрюп къойду.

12Къанун сыйлы. Буйрукъ да сыйлы, гьакъ ва яхшы+. 13Бу яхшы болгъан зат магъа оьлюм гелтирмеге боламы эди дагъы? Бирдокъда болмай эди! Магъа оьлюм гелтирмек учун, мен гертиден де гюнагь не экенни гёрсюн учун, гюнагь яхшылыкъдан пайдаланды. Шолай буйрукъну яхшылыгъындан гюнагь нечакъы гюнагьлы экени дагъы да ачыкъ болуп токътай.

14Биз Къанун ругь булан байлавлу экенни билебиз. Мен буса гюнагьгъа къул болуп сатылгъан къаркъара булан байлавлу адамман. 15Не этегенимни мен оьзюм де англамайман; мен этме сюеген затымны этмеймен, оьзюм гёрюп ярамайгъан затланы этемен+. 16Эгер оьзюм сюймейген затымны эте бусам, шоллукъда мен Къанун гьакъ экенине рази болуп къаламан+. 17Шогъар гёре шоланы этеген мен тюгюлмен, оланы магъа ичимде яшайгъан гюнагь этдире. 18Мен ичимде, демек гюнагьлы табиатымда, яхшы бир зат да ёгъун билемен. Яхшылыкъ этмеге сюегенлик бар, амма шону этмеге мени гючюм чатмай+. 19Этмеге сюеген яхшы затны этмеймен, этмеге сюймейген яман затны буса этемен+. 20Шолай болгъанда, этмеге сюймейген затымны эте бусам, шону этеген мен тюгюлмен, мени ичимде яшайгъан гюнагь.

21Шолай болгъанда, мен оьзюмде бир къанунну ачгъанман, демек, мен яхшылыкъ этме сюйсем, яманлыкъ чыгъып токътай. 22Ичимден мен Аллагьны Къанунундан къуванаман+. 23Амма мен къаркъарамда башгъа къанун барны да гёремен. Бу къанун мени гьакъылым къабул этеген Къанунгъа къаршы чыгъа. Мени къаркъарам таби болгъан къанун – гюнагьны къануну. О мени оьзюню есирине айландырып къоя+. 24Не насипсиз адамман дагъы мен! Оьлюм гелтиреген бу къаркъарадан мени ким къутгъарыр? 25Раббибиз Иса Месигьден таба Аллагьгъа даим шюкюр болсун!

Булайлыкъда, мен гьакъылым булан Аллагьны Къанунуна къуллукъ этемен, гюнагьлы табиатым булан буса гюнагьны къанунуна къуллукъ этемен.

8

Аллагьны Ругьуну къудратына гёре яшамакълыкъ

8^1Шогъар гёре Иса Месигьге иман салгъанлагъа гьеч бир айыплайгъан дуван этилмес. 2Неге тюгюл де, Иса Месигьден таба яшав гелтиреген Аллагьны Ругьуну къануну мени гюнагь ва оьлюм къанунундан азат этди+. 3-4Бизин гюнагьлы табиатыбызны гючсюзлюгюнден къанун яшавгъа чыгъарып болмагъан затны Аллагь яшавгъа чыгъарды. Уланы гюнагь учун къурбан болсун деп, Аллагь Ону гюнагьлы инсангъа ошатып дюньягъа йиберди. Оьзюбюзде, гюнагьлы табиатгъа гёре тюгюл, Аллагьны Ругьуна гёре яшайгъанларда, къанунну муъмин талаплары яшавгъа чыкъсын учун, Аллагь инсандагъы гюнагьны гючюн шолай дагъытды++.

5Гюнагьлы табиатына гёре яшайгъанлар гюнагь ишлени гьакъында ойлашалар. Аллагьны Ругьуна гёре яшайгъанлар буса Ругь сюеген затланы гьакъында ойлашалар+. 6Оьзюне гюнагьлы табиат ёлбашчылыкъ этеген гьакъыл оьлюм гелтире. Аллагьны Ругьу ёлбашчылыкъ этеген гьакъыл буса яшав ва парахатлыкъ гелтире. 7Гюнагьлы табиат ёлбашчылыкъ этеген гьакъыл Аллагьны душманыдыр. Шолай гьакъыл Аллагьны къанунуна таби болмас, болуп да бажармас+. 8Шогъар гёре гюнагьлы табиаты айтгъанны этип яшайгъанлар Аллагьны рази этип болмаслар.

9Эгер Аллагьны Ругьу сизин ичигизде яшай буса, сиз гюнагьлы табиатыгъызгъа гёре тюгюл, Аллагьны Ругьуна гёре яшайсыздыр. Амма кимде Месигьни Ругьу ёкъ буса, шо адам Месигьники тюгюлдюр+. 10Амма эгер де Месигь сизин булан бирликде болуп, къаркъарагъыз гюнагь саялы оьлюмге тарыла буса да, ругьугъуз яшайдыр, неге тюгюл Аллагь сизин къабул этди. 11Исаны оьлюмден тирилтген Аллагь ичигизде Оьзюню Ругьу булан яшай болгъан сонг, Месигьни оьлюмден тирилтген Аллагь ичигизде яшайгъан Ругьу булан сизин оьлюмлю къаркъараларыгъызгъа да яшав бережек+.

12Шо саялы, гьей къардашларым, биз оьзюбюзню гюнагьлы табиатыбызгъа таби болуп, о айтгъанны этип юрюме борчлу тюгюлбюз. 13Эгер сиз гюнагьлы табиатыгъызгъа гёре яшасагъыз, оьлежексиз. Амма гюнагьлы табиатыгъызны ишлерин Аллагьны Ругьу булан оьлтюрсегиз, сиз яшап къалажакъсыз+.

14Аллагьны Ругьу айтгъанны этип юрюйгенлер бары да Аллагьны авлетлеридир+. 15Аллагь берген Ругь сизин къайтып къоркъув булан яшайгъан къуллар этмеди, герти Аллагьны авлетлери болмагъа ихтияр берди. Аллагьны Ругьундан таба биз Аллагьгъа «Абба», демек «Атабыз» дейбиз+. 16Бизин ругьубуз булан бирге Аллагьны Ругьу биз Аллагьны авлетлери экенибизге шагьатлыкъ эте+. 17Биз Аллагьны авлетлери болгъан сонг, Ону варислери де дюрбюз – Месигь булан ортакъ варислерибиз. Эгер биз Месигьни азап чегивюне ортакъчы болдукъ бусакъ, Ону макътавлугъуна да ортакъчы болажакъбыз+.

Гележекде бизге гёрсетилежек макътавлукъ

18Гележекде бизге ачылажакъ макътавлукъ булан тенглешдиргенде, бу яшавда биз чегеген азаплар бир зат да тюгюл+. 19Неге тюгюл де, Аллагь яратгъан бары да зат, О къачан Оьзюню авлетлерин ачыкъ кюйде гёрсетер деп, чыдамсыз кюйде къаравуллап тура. 20-21Яратылгъан зат мурадын оьзюню айыбындан тюгюл яшавгъа чыгъармайгъаны, Аллагь шолай буюргъан болгъаны саялы. Амма Аллагь яратгъан бары да зат оьлюмню къолунда къулчулукъдан азат болур ва Аллагьны авлетлерини эркинлигин де, макътавлугъун да пайлар деген умут бар эди+.

22Бары да яратылгъан зат, яш табагъан вакътисиндеги къатындай, агь урагъанны ва инжинегенни биз билебиз чи. 23Янгыз о тюгюл, биз де, Аллагьны биринчи савгъаты гьисапда Ону Ругьун алгъанлар да, О бизин авлетлери йимик къабул этеген ва бизин къаркъараларыбыздан азат этеген вакътини чыдамсыз къаравуллай туруп, ичибизден къыйналабыз+. 24Биз шо умутубуз булан къутгъарылдыкъ. Амма гёрюнюп турагъан затгъа этилеген умут – умут тюгюл. Бар затгъа ким умут этер+? 25Амма биз гьали де гёрмей турагъан затлагъа умут эте бусакъ, оланы чыдамлы кюйде гёзлербиз.

26Аллагьны Ругьу да бизге гючсюзлюгюбюзде кёмек эте. Биз герекли болагъан кюйде дуа этип билмейбиз. Амма Аллагьны Ругьу сёз булан англатма болмайгъан кюйде бизин учун агь уруп тилей. 27Оьзю учун юреклерибиз ачыкъ болгъан Аллагь Оьзюню Ругьу не зат тилейгенни биле. Неге тюгюл де, Аллагьны Ругьу халкъы учун Оьзю сюеген кюйде тилей+.

28Оьзюн сюегенлерине, мурадына гёре чакъырылгъанларына Аллагь бары да затны яхшылыкъ учун этегенни биз билебиз. 29Олар ёкъ заманда да Аллагь оланы таныды ва оланы Оьзюню Уланыны гьакъ герти ошагъаны болма алданокъ белгиледи. Шо саялы Уланы кёп иман къардашланы арасында Башлап тувгъаны болду+. 30Оьзю алданокъ белгилегенлени танглады. Танглагъанланы къабул этди. Къабул этгенлеге Оьзюню макътавлугъун ортакъ этди+.

Раббибиз Иса Месигьдеги Аллагьны сюювю

31Бугъар не айтмагъа бола? Аллагь бизин яныбыз буса, бизге къаршы кимдир+? 32Аллагь чы Уланын да къызгъанмады, Ону бизин барыбыз да учун берди. Шолай савгъат берген Аллагь бизге къалгъан бары да затны да бермежекми дагъы+? 33Аллагь танглагъанлагъа ким къаршы чыкъмагъа болур? Гьеч бирев де! Аллагь оланы къабул этди чи!+
34Олагъа ким болур айыпгъа тартагъан дуван этип? Оьлген, оьлсе де тирилген Иса Месигь, Аллагьны онг ягъында олтуруп, бизин якълап тура+. 35Месигьни сюювюнден бизин ким магьрюм этмеге болур? Къайгъы, къыйынлыкълар, гьызарлавлар, ачлыкъ, ялангъач къалмакълыкъ, къоркъунчлукъ яда къылыч болурму? 36Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде,

Сени учун бизин гьар гюн оьлтюрелер; бизин соймакъ учун
онгарылгъан къойлар гьисап этелер+.

37Амма бизин сюеген Месигьни яхшылыгъындан бу бары затда биз толу уьстюнлюк алдыкъ+. 38-39Не оьлюм, не яшав, не малайиклер, не жинлер, не башгъа къудратлар, не гьалиги затлар, не гележек затлар, не уьстюбюздеги затлар, не тюбюбюздеги затлар – гьеч бир яратылгъан зат Раббибиз Иса Месигьдеги Аллагьны сюювюнден бизин магьрюм этмеге болмажагъына мен инанаман+.

9

Аллагь исрайыллыланы танглагъан

9^1Месигьни аты булан мен гертини сёйлеймен, ялгъан айтмайман (сёйлейгенлеримни Аллагьны Ругьу булан мени намусум гертилей):+
2юрегимде бир уллу къайгъым ва таймайгъан дертим бар. 3Тувма къардашларым учун, оьзюм Месигьден узакълашып, налатланмагъа рази болур эдим+. 4Олар исрайыллылар – Аллагьны сайлангъан авлетлери. Аллагь макътавлугъун олагъа гёрсетди. Олар булан разилешив этип, Аллагь олагъа Мусаны Къанунун, ибадатханада къуллукъ этивню ва ваъдаларын берди. 5Бизин ата бабаларыбыз – исрайыллылар. Месигьни наслусуну бу дюньядагъы амалгъа геливю олардан таба баш алса да, О бары да затдан оьр болгъан Аллагьыбыздыр. Аллагьгъа гьар даим де макътавлар болсун! Амин.

6Амма булай демек Аллагь ваъдасын яшавгъа чыгъармады демек тюгюлдюр. Неге тюгюл де, Исрайылдан болгъанланы барысы да гьакъ исрайыллылар тюгюл+. 7Ибрагьимни наслусундан болгъанланы барысы да Ибрагьимни гьакъ авлетлери тюгюл. Амма Сыйлы Язывларда: «Исгьакъдан тувгъанлар сени наслунг болажакъ», – деп язылгъан+. 8Башгъачалай айтгъанда, Ибрагьимни наслусундан болгъанлар барысы да Аллагьны авлетлери тюгюл, янгыз Аллагьны ваъдасына гёре тувгъанлар шолай авлетлерден санала+. 9Аллагь: «Белгилеген вакътиде мен гележекмен ва Сараны бир уланы болажакъ», – деп ваъда этди+.

10Амма муну булан да битип къалмай. Ребеканы эки де уланыны бир атасы бар эди. О бизин ата бабабыз Исгьакъ эди+. 11-12Амма яшлар тувгъанча да, олар не яхшылыкъ, не яманлыкъ этип битгенче де, Аллагь Ребекагъа: «Уллусу гиччисине къуллукъ этежек», – деп айтды. Бу зат Аллагьны танглаву эркин экенни, инсанны къазангъанындан тюгюл, янгыз Аллагьны чакъырывундан асылы болагъанны гёрсете+. 13Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик: «Якъубну сюйдюм, Исавну буса гери урдум».

14Булай демек не демекдир? Аллагь адилсиз демекми? Тюгюл!+
15Неге тюгюл де, О Мусагъа булай айтды:

Рагьму этме тюшегенге рагьму этермен ва языкъсынма
тюшегенге языкъсынарман+.

16Шолай болгъанда, бары да зат инсанны сюеген затындан да, ону къастындан да тюгюл, Аллагьны рагьмусундан асылы бола. 17Сыйлы Язывларда Аллагь Мисрини пачасына булай айтды: «Сенден таба къудратымны гёрсетмек учун ва атым бютюн ер юзюне белгили болсун учун, Мен сени пача этдим»+. 18Демек, Аллагь Оьзю сюйгенине рагьму эте, сюйгенин хырча эте.

19Балики, сиз магъа: «Олай болгъанда, Аллагь инсанны не учун айыплай дагъы? Ону сюегенине ким къаршы чыгъып бола дагъы?» – деп айтмагъа болурсуз+. 20Амма, гьей инсан, Аллагь булан эришмеге сен кимсен? Ясалгъан бир савут оьзюн ясагъан гишиге: «Сен мени неге булай этип ясадынг?» – деп сорап болурму+? 21Не эте, устаны бир йимик саз балчыкъдан айрыча асил савут да, гьар гюн къолланагъан савут да этме ихтияры ёкъму+?

22Аллагь къазапланывун гёрсетмеге ва къудратын танытмагъа сюйдю. Амма О Оьзюн къазапландырагъан ва ёкъ этилме герекли адамлагъа бакъгъан якъда уллу бир сабурлукъ гёрсетди+. 23Аллагьны да Оьзю рагьму гёрсетме сюйгенлеге ва Оьзю макътавлукъну къабул этме гьазирлегенлеге бакъгъан якъда зор макътавлугъун гёрсетме ихтияры бар. 24Янгыз ягьудилени тюгюл, ят халкъланы арасындан да Аллагь бизин шогъар деп чакъыргъан+. 25Гьошея пайхаммарны китабында булай язылгъан:

Меники болмагъан халкъгъа Мен Меники деп ва сюймейгениме
сюйгеним деп айтажакъман+.

26«Сиз Мени халкъым тюгюлсюз», – деп айтылагъан ерде олагъа:

«Гьакъ Аллагьны авлетлери», – деп айтылажакъ.

27Ешая пайхаммар Исрайылны гьакъында булай айтды:

Исрайыллыланы санаву денгизни къайыры чакъы кёп буса да, олардан кёп азлар къутгъарылажакълар.

28Раббибиз ер юзюндеги дуванын чалтлыкъда ва ахырына ерли этип битдирежек.

29Ешая пайхаммар шо гьакъда алданокъ айтгъан кюйде:

Эгер кёклердеги малайиклени асгерлерини Раббиси бизге бир
нече наслу къоймагъан эди буса, биз Содом деген шагьар
йимик болур эдик, Гьомора деген шагьаргъа ошар эдик.

Исрайыллыланы имансызлыгъы

30Гьалиге биз не айтмагъа болабыз? Муъминликни ахтармайгъан ят халкълар иманындан таба муъминликге етишди+. 31Амма Къанундан таба муъминликни ахтарагъан исрайыллылар буса етишмеди+. 32Не учун етишмеди? Неге тюгюл де, олар муъминликни имандан таба тюгюл, Къанунну ишлеринден таба алмагъа сюйдюлер ва «сюрюндюреген ташгъа» сюрюнюп токътадылар. 33Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Муна, Мен Сионда бир таш къояман. О Ташгъа сюрюнерлер,

О саялы йыгъыларлар. Амма Огъар иман салгъан уялмас+.

10

10^1Къардашлар! Исрайыллылар къутгъарылгъанны мен гьакъ юрекден сюемен ва шону Аллагьдан да тилеймен. 2Олар Аллагьгъа бек къасткъылып къуллукъ этегенине мен шагьатлыкъ этемен, амма оланы шо къасты билимге кюрчюленмеген+. 3Олар Аллагьны къабул этив ёлун билмей эди. Олар оьзлер оьзлер Аллагьны къабул этив ёлуна етишме къарай эдилер ва Аллагьны ёлун гери ура эдилер+. 4Къанунну ахырында Месигь токътагъан. Гьали энни буса Аллагь Месигьге иман салгъанланы барысын да къабул эте+.

Къутгъарылыв бары да адамлар учун

5Къанундан таба алынагъан муъминликни гьакъында Муса: «Къанунда язылгъанланы кютюп юрюген гиши яшап къалажакъ», – деп язгъан+. 6-7Амма Сыйлы Язывларда имандан таба алынагъан муъминликни гьакъында не язылгъан: «Оьз оьзюнге: „Кёкге ким гётерилер?“ – деп сорама (бу „Месигьни ерге тюшюрюп гелтирмек учун“ деген затны англата). Оьз оьзюнге: „Тюпсюз къакъагъа ким тюшер?“ – деп де сорама (бу „Месигьни оьлгенлерден алып гетмек учун“ деген затны англата)»++. 8Сыйлы Язывларда не деп язылгъан дагъы? «Аллагьны каламы сени къырыйынгда. О сени авзунгда ва юрегингде», – деп язылгъан. Булай демек билдирегенибиз Месигьге иман салмакъны гьакъында хабар демекдир+. 9Эгер сен, Иса Раббибиз экенине авзунг булан ачыкъдан шагьатлыкъ этип, Аллагь Ону оьлюмден тирилтгенине юрегингден иман салсанг, къутгъарыларсан+. 10Юреги булан иман салгъанны – Аллагь къабул этер. Авзу булан ачыкъдан мюкюр болгъан – къутгъарылар.

11Сыйлы Язывларда: «Огъар иман салагъан адам уялмас», – деп язылгъан+. 12Шо бир кюйде ягьудилеге ва ят халкълагъа тие. Бары да халкъны Раббиси бир ва О Оьзюню атын тутгъанлагъа барысына да рагьму ягъындан чомарт+. 13«Раббини атын тутгъан гьар ким къутгъарылажакъ»+.

14Раббибизге иман салмагъан гиши Ону атын нечик тутуп болажакъ? Оьзюню гьакъында бир зат да эшитмеген гишиге нечик иман салып болажакълар? Ону гьакъында билдиреген гиши болмаса, олар нечик эшитежеклер+? 15Билдирмеге деп йиберилмеген болгъан сонг, олар нечик билдирип болажакълар? Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик: «Сююнч Хабар билдирегенлени аякълары не гёзелдир дагъы!»

16Амма бу Сююнч Хабарны исрайыллыланы барысы да къабул этмеди. Ешая пайхаммар да булай айтды: «Я Рабби! Бизин сёзлерибизге ким инанды?»+
17Шолай болгъанда, Сююнч Хабар эшитилегенде, иман геле. Сююнч Хабар буса Месигьни гьакъында билдирилегенде геле+.

18Амма мен: «Олар эшитмедими дагъы?» – деп сорайман. Озокъда, эшитдилер! Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде:

Оланы сеси бютюн ер юзюне ва сёзлери де дюньяны бир
къырыйына етишди+.

19Мен дагъы да: «Балики, исрайыллылар шону англамай къойгъандыр?» – деп сорайман. Биринчилей болуп, Муса Раббибизни сёзлери булан булай айтды:

Мен халкъ деп гьисапланмайгъан халкъдан таба сизде
гюнчюлюкню уятарман. Мен англавсуз халкъдан таба
сизде къазапланывну уятарман+.

20Ешая пайхаммар буса, дагъы да артыкъ тартынмайлы, булай айтды:

Мени ахтармагъанлар Мени тапдылар ва Мени сорамагъанлагъа

Оьзюмню гёрсетдим.

21Исрайыллыланы гьакъында буса булай айтды:

Тынглавсуз ва къаршылыкъ билдиреген бир халкъгъа
къолларымны узатгъан гьалымда къалдым.

11

Аллагь ягьудилени гери урмады

11^1Шо саялы мен: «Аллагь Оьз халкъын гери урдуму?» – деп сорайман. Озокъда, урмады! Мен оьзюм де Ибрагьимни наслусундан, Бенияминни тухумундан болгъан бир исрайыллыман+. 2Аллагь инг башлапдан берли танглагъан Оьз халкъын гери урмады. Сыйлы Язывларда Илияс пайхаммарны гьакъында не айтылгъанны, Исрайылны халкъына къаршы Илияс Аллагьгъа нечик арз этгенни сиз билмеймисиз+? 3«Я Рабби! Олар Сени пайхаммарларынгны оьлтюрдюлер, Сени къурбанлыкъ салагъан ерлерингни дагъытдылар. Янгыз мен къалдым, олар мени де оьлтюрмеге къарайлар»+. 4Аллагь огъар не деп жавап берди? «Мен Баал деген ялгъан аллагьгъа сужда этмеген етти минг адамны айырдым!»+
5Шолай гьалиги заманда да Аллагьны рагьмусу булан танглангъан адамланы гиччи бир пайы къалып тура+. 6Эгер бу иш Аллагьны рагьмусу булан болгъан буса, инсанланы этген ишлерине гёре болмагъан. Ёгъесе, шо рагьму Аллагьдан гелген савгъат болмас эди.

7Бу не демекдир? Исрайыллылар излейген затын тапмады. Шогъар янгыз сайлангъанлар етди, къалгъанлар буса сокъур болма башлады+. 8Сыйлы Язывларда язылгъан кюйде:

Аллагь оланы юхлатып къойду. Бугюнге ерли де оланы гёзлери
гёрмей, къулакълары эшитмей+.

9Давут да булай айтды:

Оланы ашав ичивлери оьзлер учун тузакъ, къапгъун, сюрюнеген
таш ва жаза болуп къалсын.

10Гёрмейген болсун учун, оланы гёзлерин къарангылыкъ япсын.

Оланы аркъалары даимге бюгюлюп къалсын+.

11Дагъы да сорамагъа сюемен: олар даимге йыгъылгъан кююнде турмакъ учун сюрюнгенми экен дагъы? Бирдокъда тюгюл! Исрайыллыларда гюнчюлюк тувдурмакъ учун, оланы йыгъылмакълыгъы ят халкълагъа къутгъарылыв гелтирди. 12Амма оланы йыгъылмакълыгъы бары да къалгъан дюньягъа ругь байлыкъ гелтирген болгъан сонг, бары Исрайыл Аллагьгъа къайтгъанда, дюньягъа нечик уллу ругь байлыкълар гелтирежек!

13-14Гьали сизге сёйлеймен, гьей ят халкълар. Мен ят халкълагъа йиберилген элчимен ва сизге этеген къуллугъумдан оьктем боламан. Шоллукъда, балики де, мен оьзюмню халкъым болгъан ягьудилерде гюнчюлюк уятма болурман ва оланы бирлерин къутгъарылывгъа гелтирермен+. 15Олар Аллагьны янындан гери урулгъанлыкъ бютюн дюньяны Ону булан ярашдырды. Олар къабул этилгенде, не болур экен? Оьлгенлер учун яшав болур!+
16Эгер экмекни башлапгъы гесеги сыйлы буса, бютюн экмек де сыйлыдыр. Эгер терекни тамурлары сыйлы буса, ону бутакълары да сыйлыдыр+.

17Уьй зайтун терекни бир бир бутакълары гесилип, сен де, къыр зайтун терек, шо бутакъланы орнуна къыйылсанг, уьй зайтун терекни тамурундан яшав аласан+. 18Шолай болгъанда, терекни къыйылмагъан бутакъларыны алдында макътанмай тур. Нечик де макътана бусанг, тамургъа яшав сен бермейгенни, терсине, сагъа тамур яшав берегенни унутма. 19Балики, сен: «Мени къыймакъ учун, бутакълар гесилген эди», – деп айтмагъа болурсан. 20Герти. Олар, ягьудилер, имансызлыгъындан гесилди, сен буса иманынг саялы къалып турасан. Шо саялы оьктем болма, къоркъуп тур! 21Аллагь аслу бутакъланы къызгъанмагъан сонг, сени дагъокъ да къызгъанмас+.

22Булай буса, Аллагь рагьмулу ва къатты экенни гёресен. Аралыкъ уьзгенлеге, Оьзюне арт бергенлеге къатты, эгер де Ону рагьмулулугъунда къалып турсанг, сагъа рагьмулу да дюр. Ёгъесе, сен де терекден гесилип ташланажакъсан. 23Эгер де ягьудилер инамсызлыгъында къайпанмайгъанлыгъын токътатса, олар тереклер йимик янгыдан къыйылажакъ. Аллагьны оланы янгыдан къыйма къудраты бар. 24Эгер сен, къыр зайтун терекден гесилген бутакъ, табиатгъа къыйышмайгъан кюйде уьй зайтун терекге къыйылгъан сонг, оьз бутакълары дагъокъ да тынч къыйылмасмы дагъы?

25Мен, къардашларым, сиз оьзюгюзню оьр гьисап этмесин деп, сизге бир сырны ачма сюемен. Исрайылны бир пайыны буссагьатгъы хырчалыгъы даимге тюгюл, ят халкъланы тарыкъ чакъысы Аллагьгъа къайтгъанча. 26Шолайлыкъда, бютюн Исрайыл къутгъарылажакъ. Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик:

Къутгъарывчу Сиондан гележек ва Якъубну наслуларыны
яманлыгъын тайдыражакъ!

27Оланы гюнагьларындан гечген заманда, шо Мени олар булан
этилген разилешивюм болуп токътажакъ.

28Сююнч Хабарны къабул этмекни гери ура туруп, ягьудилер Аллагьны душманлары болуп токътай. Шо буса сизге, ят халкълагъа, пайдалы болуп токътай. Амма болса да чы ягьудилер Аллагьны танглангъан сююмлю халкъы кюйде къала, неге тюгюл де О оланы аталарына ваъда этди чи дагъы+. 29Неге тюгюл де, Аллагь Оьзю танглагъанланы ва олагъа береген савгъатланы гьакъындагъы гьукмусун бир заманда да алышдырмай. 30Бир заманларда сиз Аллагьгъа тынгламай эдигиз. Гьали буса ягьудилер Оьзюне тынгламагъаны саялы, Аллагь сизге рагьмусун гёрсетди+. 31Аллагь сизге рагьму этгени йимик, оьзлеге де рагьму этсин деп, гьали ягьудилер де Аллагьгъа тынгламайлар. 32Неге тюгюл де, Аллагь бары да инсанлагъа рагьму гёрсетмек учун, оланы барысын да тынглавсузлукъну есирлери этди.

Аллагьгъа макътавлар этив

33Аллагьны хазналары, гьакъылы ва билими нечик терендир! Ону дуванларын ким англатма болур? Ону ёлларын ким англап болур+? 34Сыйлы Язывларда айтгъаны йимик:

Раббибизни ойларын ким билип болур? Яда ким Огъар
маслагьатчы болуп болур+?

35Аллагь къайтарып берме борчлу болардай Огъар бир зат сама да
берген адам бармы+?

36Бары затны Аллагь яратгъан чы, бары зат Ондан таба ва О учун оьмюр сюре чи. Гьар даим де макътавлар Огъар болсун! Амин+.

12

Аллагьны рагьмусуна лайыкълы жавап къайтарыв

12^1Шогъар гёре, гьей къардашлар, Аллагьны рагьмусу учун сизге тилеймен: Оьзюне багъышлангъан ва Оьзю рази къалагъан жанлы къурбан йимик, къаркъараларыгъызны Аллагьгъа беригиз. Шо сизин гьакъ ибадатыгъыз болур+. 2Бу дюньяны яшавлукъ къайдаларына къыйышма къарамагъыз. Гьакъылыгъызны янгырта туруп, Аллагь сизин алышдырсын. Шо заман сиз Аллагь сизден не сюегенни ва Огъар не зат яхшы, тизив ва тарыкъ экенни билме болажакъсыз+.

3Магъа берилген рагьмулу савгъатдан пайдаланып, сизин гьаригизге айтаман: оьзюгюзню гьакъыгъызда тийишлисинден артыкъ ойлашмагъыз; гьар кимге Аллагь берген имангъа гёре сав гьакъыллы кюйде ойлашыгъыз+. 4Бизин къаркъарабыз башгъа башгъа къуллукъланы кютеген бир хыйлы санлардан къурашгъаны йимик,+
5шолай кёп санавда болгъан биз де, Месигьде бир къаркъара болуп биригип, бир бирибиз булан байлавлубуз+. 6Бизге берилген рагьмугъа гёре гьарибизни савгъатларыбыз да башгъа башгъа. Аллагьны атындан сёйлемеге савгъаты булангъылар – иманыны оьлчевюне гёре Аллагьны атындан сёйлесинлер+. 7Башгъалагъа къуллукъ этмеге савгъаты булангъылар – къуллукъ этсинлер. Уьйретмеге савгъаты булангъылар – уьйретсинлер+. 8Ругьландырмагъа савгъаты булангъылар – ругьландырсынлар. Садагъа берегенлер – чомарт кюйде берсинлер. Ёлбашчылыкъ этегенлер – къасткъылып ёлбашчылыкъ этсинлер. Рагьмулу ишлер этегенлер – оланы сююне туруп этсинлер+.

9Сюювюгюз гьакъ юрекден гелеген сююв болсун. Яманлыкъны гёрюп ярамайгъан болугъуз, яхшылыкъгъа талпыныгъыз+. 10Бир биригизни, бир агьлюдеги адамлар йимик, къардашлыкъ сююв булан сююгюз. Оьзюгюзден эсе бир биригизге артыкъ гьюрмет этигиз+. 11Загьмат тёкме эринмегиз. Раббибизге къуллукъ этивде ругьугъуз сёнюп къалмасын. 12Умутугъуздан къуваныгъыз, къыйынлыкълагъа чыдамлы болугъуз, яллыкъ тапмагъан кююнде дуа этигиз+. 13Аллагьны тарчыкълыкъгъа тюшген халкъына кёмек этигиз. Къонакъланы сююп къабул этигиз+.

14Сизге яманлыкъ этегенлеге Аллагьны яхшылыгъын ёрагъыз. Яхшылыгъын ёрагъыз, налатламагъыз+. 15Сююнегенлер булан бирче сююнюгюз, йылайгъанлар булан бирче йылагъыз+. 16Бир биригиз булан къыйышып яшагъыз. Оьктем болмагъыз, мутигьлер булан къатнашыгъыз. Оьзюгюзню оьр тутмагъыз+.

17Яманлыкъгъа яманлыкъ булан къайтарыш этмегиз. Янгыз бары да адамлар рагьму деп гьисаплайгъан затны этме къарагъыз+. 18Сизден нечакъы асылы болагъан чакъы бары халкъ булан парахатлыкъда яшагъыз+. 19Сююмлю къурдашларым, оьзюгюз учун оьзюгюз оьч алмагъа айланмагъыз, тюз дуванын Аллагьгъа этмеге къоюгъуз. Сыйлы Язывларда Раббибиз булай айтгъан деп язылгъан чы: «Оьч алмакъ Меникидир, тюз дуванын Оьзюм этермен»+. 20Терсине, Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик: «Душманынг ач буса – ону тойдур, сувсап буса – сув бер. Шолай этмек булан сен ону уялмакълыгъындан ерге гирип гетер гьалына саларсан»+. 21Оьзюнгню яманлыкъгъа енгме къойма, яманлыкъны яхшылыкъ булан енг.

13

Гьакимлеге таби болув

13^1Гьар адам оьзюню уьстюндеги гьакимликге таби болсун. Неге тюгюл де, Аллагь токъташдырмагъан гьакимлик ёкъ. Бары гьакимлик Аллагьны ягъындан токъташдырылгъан+. 2Шогъар гёре гьакимликге къаршылыкъ этеген гиши Аллагь токъташдыргъан затгъа къаршылыкъ этеген гишидир. Шолай этегенлер оьзлени жазагъа тарыталар. 3Гьакимлик яхшылыкъ этегенлер учун тюгюл, яманлыкъ этегенлер учун къоркъунчлу. Гьакимликден къоркъмай яшамагъа сюемисен – яхшылыкъ эт, шо заман гьакимлер сени макътар. 4Гьакимлер – сагъа яхшылыкъгъа айланагъан Аллагьны къуллукъчулары. Амма яманлыкъ этмеге айлана бусанг, къоркъмагъа герексен! Олар къылычларын негьакъ такъмас. Олар Аллагьны къуллукъчулары ва яманлыкъ этегенлени такъсырлар+. 5Шону учун янгыз такъсырдан къоркъуп тюгюл, оьз намусу саялы да гьакимликге таби болмагъа герек.

6Шогъар гёре сиз ясакъ да тёлейсиз. Неге тюгюл де, гьакимлер Аллагьны къуллукъчулары ва шо къуллукъ булан машгъул да болалар. 7Булайлыкъда, гьар кимге тийишлисин беригиз: гьар тюрлю ясакъланы бермеге гереклисине ясакъланы беригиз, къоркъмагъа гереклисинден къоркъугъуз, гьюрмет этме гереклисине гьюрмет этигиз+.

«Ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй»

8Бир биригизни сюймекден башгъа гьеч биревге де бир борчугъуз да болмасын. Башгъаланы сюеген адам Мусаны Къанунун кютеген адамдыр+. 9Неге тюгюл де, «зина этме», «адам оьлтюрме», «уручулукъ этме», «гишини малына дамагькарлыкъ этме» деген йимик буйрукълар ва башгъалары «ювугъунгну оьзюнгню йимик сюй» деген бир буйрукъгъа асаслана+. 10Сююв оьзгеге зарал гелтирмес. Шо саялы сююв демек Мусаны Къанунун кютюв демекдир+.

«Нюрде яшап къалыгъыз»

11Биз не вакъти яшайгъаныбызны билип, шолай этигиз. Юхудан уянмагъа заман болгъанны билигиз. Неге тюгюл де, къутгъарылмакълыгъыбыз биз башлап Исагъа иман салгъан замандан эсе гьали ювукъда+. 12Гече оьте тура, гюн буса ювукълашып геле. Гелигиз, къарангылыкъны ишлерин къоюп, нюрню савутларын тагъайыкъ+. 13Гелигиз, гюндюзгю ярыкъда яшамагъа лайыкълы болагъан кюйде яшайыкъ. Артыкъ кеп чегивлер ва ичкичилик булан машгъул болмайыкъ, зина этмейик ва пасат юрюмейик, бир бирибиз булан эришмейик ва гюнчюлюк этмейик+. 14Терсине, Раббибиз Иса Месигь сизин савутларыгъыз болуп къалсын. Гюнагьлы табиатыбызгъа ёл берип юрюйгенибизни де къояйыкъ+.

14

«Башгъаланы айыпламагъыз»

14^1Имандан языкъ болгъанланы къабул этигиз. Амма олар башгъа кюйде ойлаша буса, олар булан эришмегиз+. 2Биревню иманы огъар нени де ашамагъа ярата, имандан языкъ болгъан башгъасы буса янгыз бахча емишлер ашай+. 3Нени де ашайгъан гиши янгыз бахча емишлер ашайгъан гишиге оьктем кюйде янашмасын. Янгыз бахча емишлер ашайгъан гиши нени де ашайгъан гишини айыпламасын. Неге тюгюл де, шо гишини Аллагь къабул этген+. 4Башгъа биревню къулун айыпламагъа сизге ким ихтияр берген? Къулну айыпсызлыгъын яда айыбын токъташдырагъан – янгыз ону еси. Къул айыпсыз болуп чыгъажакъ, неге тюгюл де ону айыпсыз этмеге Аллагьны къудраты бар+.

5Бирев бир гюнню башгъасындан артыкъ гёре, башгъасы буса бары да гюнлер бир йимик деп санай. Гьар ким оьзюню токъташгъан пикрусуна гёре иш гёрсюн+. 6Бир гюнню башгъасындан айырагъан гиши шону Раббибизни гьюрметинден айыра. Къайсы буса да бир ашны ашайгъан адам ону Раббибизни гьюрметинден ашай, неге тюгюл де о шо аш учун Аллагьгъа шюкюрлюк эте. Бир бир затланы ашамайгъан гиши де, Аллагьгъа шюкюр этип, Раббибизни гьюрметинден ашамай+. 7Бизин бирибиз де оьзюбюз учун яшамайбыз ва гьеч бирибиз де оьзюбюз учун да оьлмейбиз+. 8Яшай бусакъ, Раббибиз учун яшайбыз, оьле бусакъ да, Раббибиз учун оьлебиз. Шогъар гёре, яшай бусакъ да, оьле бусакъ да, биз Раббиникибиз+. 9Шо саялы Иса Месигь оьлюлени ва шолай да савланы Раббиси болмакъ учун, оьлдю ва тирилди+.

10Шолай болгъанда, сен иман къардашынгны не учун айыплайсан дагъы? Яда сен иман къардашынга неге оьктем кюйде янашасан дагъы? Биз барыбыз да Аллагьны алдында токътажакъбыз чы+. 11Сыйлы Язывларда булай язылгъан:

Оьзюмню барлыгъым булан ант этемен, – дей Раббибиз: гьар
ким Мени алдымда тиз чёгежек ва гьар тилде Аллагьгъа
макътавлар этилежек+.

12Демек, гьар бирибиз Аллагьны алдында оьзюбюз учун гьисап бережекбиз+.

13Буса бир бирибизни айыпламайыкъ. Иман къардашыбызгъа чаптакъ салагъандай яда ону гюнагь ёлуна тюшмеклигине себеп болагъандай бир зат да этмесни къастын этсек яхшы+. 14Оьзлюгюнден бир зат да мурдар тюгюл экенни мен Раббибиз Исадан таба билемен ва инанаман. Амма бирев бир затны мурдар деп гьисап эте буса, шо ону учун мурдардыр+. 15Эгер сен ашайгъан зат учун иман къардашынгны хатири къала буса, сен сюювге гёре иш гёрмейсен. Ашайгъан ашынг саялы иман къардашынгны дагъытма! Неге тюгюл де, ону учун Месигь оьлюп гетди+. 16Сиз яхшы деп гьисап этеген затгъа башгъалар яман деп айтмайгъан кюйню этигиз. 17Неге десе, Аллагьны гьакимлигини тюбюнде яшамакъ – ашамакъ ичмеклик булан байлавлу зат тюгюл, Аллагьны Ругьу савгъат этип береген муъмин яшавда, парахатлыкъда ва сююнчде+. 18Месигьге ким шо кюйде къуллукъ эте буса, ондан Аллагь рази къалар ва огъар инсанлар гьюрмет этер.

19Шолай болгъанда, биз оьз арабыздагъы парахатлыкъгъа ва бир биревню къурашдырагъан затгъа багъып талпынайыкъ+. 20Ашарлыкъ учун Аллагьны ишин бузмагъыз! Ашайгъан гьар бир зат тазадыр, амма башгъа гишини гюнагь ёлуна тюшмеклигине себеп болагъан затны ашайгъан гишиге яхшы болмас+. 21Эгер къардашынгны гюнагь ёлуна тюшмеклигине себеп бола буса, эт ашамасанг ва чагъыр ичмесенг, оьзге затланы этмесенг яхшы.

22Шо гьакъда токъташгъан пикруларынгны оьзюнг ва Аллагь булан сакълап къой. Оьзю сайлагъан ишинде оьзюн айыплы гёрмейген адам не насиплидир дагъы! 23Шекленеген адам, эгер ашамагъа ярамай деп гьисап этилеген затны ашаса, Аллагьны алдында айыплы болур, неге тюгюл де шо имангъа гёре этилеген иш тюгюл. Имангъа гёре этилмейген гьар зат буса – гюнагь.

15

«Имандан языкъланы къабул этигиз»

15^1Биз, иман якъдан гючлюлер, имандан языкъланы башына тюшген намусланы кютмеге кёмек этме тарыкъбыз. Озюбюз оьзюбюзню рази этме тюгюл,+
2иман къардашларыбызны къурашдырмакъ учун, гьарибиз оланы пайдасына болагъан, оланы рази къалдырагъан затны этме тарыкъбыз+. 3Месигь де янгыз бир Оьзюне пайда болагъан затны этмеген. Сыйлы Язывларда: «Аллагьны мысгъыллайгъанланы мысгъыллавлары Мени уьстюме тюшдю», – деп язылгъан+. 4Башда язылгъан затлар барысы да бизин уьйретмек учун, Сыйлы Язывлардан бизге берилген чыдамлыкъ ва ругь якъдагъы гюч булан биз умут байласын деп язылгъан+. 5Гьар бир чыдамлыкъны ва ругь якъдагъы гючню башы болгъан Аллагь сизин Иса Месигьден уьлгю алып, бир биригиз булан къыйышып яшайгъан этсин дагъы+. 6Шоллукъда, сиз барыгъыз да бир юрекден ва бир тавуш булан Раббибиз Иса Месигьни Атасы болгъан Аллагьгъа макътавлар этип болурсуз.

7Шону учун Месигь сизин нечик къабул этди буса, Аллагьны макътавлугъу учун сиз де бир биригизни шолай къабул этигиз. 8-9Аллагьны аминлигин гёрсетип, ягьудилени ата бабаларына этген Оьзюню ваъдасын яшавгъа чыгъаргъанын гертилемек учун, Месигь ягьудилени къуллукъчусу болду деймен мен сизге. Месигь шону оьзлеге бакъгъан якъдагъы рагьмусу саялы ят халкълар Аллагьны макътап болсун учун этген. Сыйлы язывларда шо гьакъда булай айтылгъан:

Шо саялы Сени ят халкъланы арасында макътажакъман ва Сени
алгъышлап йырлажакъман+.

10Дагъы да булай язылгъан:

Гьей ят халкълар, Аллагьны халкъы булан бирликде сююнюгюз!+

11Дагъы да язылгъан:

Гьей бютюн ят халкълар, Раббибизге алгъыш этигиз! Гьей бютюн
халкълар, Огъар алгъыш этигиз!+

12Ешаяны китабында булай язылгъан:

Ешайны наслусундан арагъа бириси чыгъып, ят халкълагъа
башчылыкъ этмек учун гётерилежек. Ят халкълар Ону
булан умут байлажакълар.

13Аллагьны Ругьуну къудраты булан умутугъуз токътавсуз артсын учун, умут береген Аллагь иманыгъыздан таба сизин яшавугъузну сююнчден ва парахатлыкъдан толтурсун дагъы.

Павелни ят халкълагъа къуллукъ этивю

14Гьей къардашларым, сизин яхшылыгъыгъыз кёп экенине, кёп затны билегенигизге ва башгъалагъа насигьат бермеге болагъаныгъызгъа мен инанаман. 15-16Сиз эсигизде сакълагъанны сююп, мен, къардашларым, бираз тартынмай яздым. Аллагьны рагьмусуна гёре мен ят халкълар учун Месигьни къуллукъчусу болуп токътадым. Мен ят халкълагъа Аллагьдан гелеген Сююнч Хабарны билдиремен. Шону мен дин къуллукъчу гьисапда ят халкъланы Аллагьгъа, Ону Ругьуна багъышлангъан ва Ону рази къалдырагъан къурбан йимик гелтирмек учун этемен+.

17Шогъар гёре Иса Месигь булан бирликде мен Аллагь учун этген къуллугъум булан макътанмагъа боламан. 18-19Шону тартынмайлы айтып боламан, неге тюгюл де мен янгыз, ят халкъланы Аллагьгъа таби этмек учун, Месигь менден таба этген затны гьакъында сёйлеймен. О шону мени сёзлеримден, ишлеримден, муъжизатланы, аламатланы гючюнден ва Аллагьны Ругьуну къудратындан пайдаланып этди. Ерусалимден башлап лап Иллириягъа ерли гьар ерде мен Месигьни гьакъындагъы Сююнч Хабарны билдирип юрюдюм+. 20Мен башгъа биревню кюрчюсюню уьстюнде бина къурмайым деп айтып, Исаны аты гьали де белгили болуп битмеген ерлерде Сююнч Хабарны билдирмеге айландым+. 21Сыйлы Язывларда язылгъаны йимик:

Ону гьакъында оьзлеге билдирилмегенлер Ону гёрежеклер,
эшитмегенлер де Ону англажакълар.

Павел Румгъа бармагъа хыял эте

22Сизин яныгъызгъа гелмеге де магъа кёп керенлер муна шо пуршав этип турду+. 23Гьали буса, шо якъларда мен ишлемеген ер къалмагъангъа гёре ва кёп йылланы узагъында мен сизин яныгъызгъа гелме гьасирет экенге гёре,+
24Испаниягъа барагъанда, сизин яныгъызгъа гирме хыялым бар. Ёл уьстюнде сизин булан гёрюшме сюемен. Кёп сююп сизин булан бир нечакъы заман тургъандан сонг, сиз магъа сапарымда тарыкъ герек болагъан затны да берип, мени Испаниягъа ёлгъа салыр деп умут этемен.

25Гьали буса мен Аллагьны халкъына къуллукъ этмек учун, Ерусалимге бараман+. 26Македониядагъы ва Агьаядагъы иманлыланы жыйынлары, Ерусалимде яшайгъан Аллагьны халкъыны тарчыкъ гьалына болушлукъ этмек учун, садагъалар онгармагъа токъташдылар+. 27Шолай этмеге олар оьзлер токъташгъанлар, олар шолай этмеге борчлу да дюр. Неге тюгюл де, ят халкълар, ягьудилени ругь байлыкъларына ортакъчы болгъан сонг, оьзлени мал матагьындан олагъа берип кёмек этмеге де борчлулар+. 28Бу ишни битдиргенден сонг ва жыйылгъан кёмекни олагъа етишдирген сонг, мен Испаниягъа барагъан сапарымда ёл уьстде сизин яныгъызгъа да гирип гетежекмен. 29Яныгъызгъа гелгенде, мен сизге Месигьни толу берекетин де алып гележегимни билемен.

30Оьзюм учун Аллагьгъа тилейген къаныгъывлу дуамда магъа къошулугъуз деп, къардашларым, бизин Раббибиз Иса Месигьни атыны ва Аллагьны Ругьу береген сюювню хатиринден ялбарып тилеймен. 31Мен Ягьудеяда Исагъа иман салмагъанлардан къутулсун деп ва Ерусалимге этежек кёмегимни онда яшайгъан Аллагьны халкъы къабул этсин деп, дуа этигиз+. 32Шо заман, Аллагь буюрса, мен сизин яныгъызгъа сююнч булан гелип, сизин булан бирче рагьатланып болажакъман+. 33Парахатлыкъ береген Аллагь сизин барыгъыз да булан болсун! Амин+.

16

Ахыргъы саламлар ва насигьатлар

16^1Исагъа иман салгъанланы Конхереядагъы жыйыныны кёмекчиси болгъан иман къызардашыбыз Фебаны сизге таныш этемен+. 2Аллагьны халкъына тийишли болагъан кюйде, ону Раббибизни аты булан къабул этигиз. Сизден тарыкълы зат болса, огъар шо кёмекни де этигиз, неге тюгюл де о да хыйлылагъа ва магъа оьзюме де кёмек этген+.

3Иса Месигьни ёлунда ёлдашларым болгъан Прискилагъа ва Акилагъа да салам айтыгъыз+. 4Олар мени жанымны къутгъармакъ учун, оьзлени яшавун къызгъанмадылар. Янгыз мен тюгюл, иманлы ят халкъланы бары да жыйынлары да олагъа баракалла билдирелер. 5Оланы уьюнде жыйылагъан иман къардашларыбызгъа да салам айтыгъыз. Асияда биринчилей болуп Исагъа иман салгъан сююмлю Эпенетге де салам айтыгъыз+. 6Сизин учун кёп къыйын тёкген Мариямгъа да салам айтыгъыз. 7Мени булан бирче туснакъда тургъан тувма къардашларым Андроникге ва Юнийге де салам айтыгъыз. Олар элчилени арасында белгили ва менден де алда Месигьге иман салгъан.

8Оьзюн Раббибиз булан байлагъан сююмлю къурдашым Амплиятгъа да салам айтыгъыз. 9Месигьни ёлунда ёлдашыбыз болгъан Урбангъа ва сююмлю Стагьисге де салам айтыгъыз. 10Месигьге аминлиги сыналгъан Апеллисге салам айтыгъыз. Аристобулну уьюндегилеге де салам айтыгъыз. 11Тувма къардашым Гьиродионгъа салам айтыгъыз. Наркисни уьюндеги Раббибизге иман салгъанлагъа да салам айтыгъыз.

12Раббибиз учун загьмат тёкген Трифенагъа ва Трифосагъа салам айтыгъыз. Раббибиз учун кёп загьмат тёкген сююмлю Персидге де салам айтыгъыз. 13Раббибизни сайлангъан къулу Руфгъа ва мени учун да ана болгъан ону анасына да салам айтыгъыз+. 14Асинкритге, Флегонгъа, Гьермесге, Патробагъа, Гьермасгъа ва олар булангъы оьзге иман къардашлагъа да салам айтыгъыз. 15Филолокгъа, Юлиягъа, Олимпиягъа, Нерейге ва ону къызардашына ва олар булан болгъан Аллагьны бары да халкъына да салам айтыгъыз.

16Бир биригиз булан къардашлар йимик къысып къучакълашып саламлашыгъыз. Исагъа иман салгъанланы бары да жыйынлары сизге саламлар йибере+.

17Ялбарып тилеймен сизге, къардашларым, ярплашдырагъанлардан да, сиз ес болгъан уьйретивден сизин ари тайдырма къарайгъанлардан да сакъ болугъуз. Олардан ари туругъуз+. 18Шолай адамлар Раббибиз Иса Месигьге тюгюл, оьзлени къурсакъларына къуллукъ этелер. Яревкелиги ва арив сёзлери булан негер де инанып къалагъанланы алдаталар+. 19Сизин имангъа тынглавлу экенигизни барысы да биле. Шогъар гёре мен сизден сююнемен. Амма яхшылыкъ учун гьакъыллы болгъаныгъызны ва яманлыкъны таъсирине тюшмей тургъаныгъызны сюемен+. 20Парахатлыкъ береген Аллагь узакъ къалмай иблисни сизин аякъ тюбюгюзде янчажакъ! Раббибиз Иса Месигьни рагьмусу сизин булан болсун!+

21Ёлдашым Тимофей ва мени тувма къардашларым Сосыпатыр, Лукий, Ясон сизге саламлар йиберелер+.

22Бу кагъызны Павелни сёзлеринден язагъан мен[*], Тертий де, сизге Раббибиз булан байлавлу болгъан оьзюмню саламларымны йиберемен.

23Мени ва Исагъа иман салгъанланы оьзюню уьюнде къонакъ этип сыйындыргъан Гай да сизге салам йибере. Шагьарны хазначысы болгъан Эраст ва иман къардашыбыз Кварт да сизге саламлар йиберелер. [+
24][*]

Аллагьгъа алгъыш этив

25Гьали буса Аллагьыбызгъа гьар бир макътавлар болсун! Мен сизге Иса Месигьни гьакъында билдиреген Сююнч Хабаргъа гёре иманыгъызны беклешдиреген Одур. Шо Сююнч Хабар лап башынданокъ да яшырылгъан, тек гьали буса ачылгъан Аллагьны сырыдыр+. 26Гьали буса, оьзлер Аллагьгъа инанып болсун ва тынглавлу болсун учун, пайхаммарланы язгъанларындан ва Аллагьны буйругъундан таба шо сырны маънасы бары да инсанлагъа белгили болду+. 27Бир болгъан гьакъыллы Аллагьны Оьзюне Иса Месигьден таба гьар даим де макътавлар болсун+.

* 16:22 Мунда Павелни бу кагъызын язгъан Тертийни гьакъында сёйлене.

* 16:24 Бир бир грекче къолъязывларда «Сизин барыгъыз да булан Раббибиз Иса Месигьни рагьмусу болсун. Амин» деген аят да ёлугъа.

+ 1:2 Лкъ 1:69-70, Тит 1:1-2
+ 1:3 Мат 1:1
+ 1:5 Элч 9:15
+ 1:7 1 Кор 1:2

+ 1:8 Рум 16:19, Фил 1:3, 2 Тим 1:3, Филим 1:4

+ 1:9 Рум 9:1, 2 Кор 1:23, Фил 1:8, 1 Сал 2:5
+ 1:10 Рум 15:32
+ 1:13 Рум 15:22-23, 1 Сал 2:18, Фил 4:17
+ 1:14 1 Кор 9:16

+ 1:16 Мк 8:38, Фил 1:20, Рум 2:9-10, 1 Кор 1:18

+ 1:17 Рум 3:21, Гал 3:11, Ягь 10:38
+ 1:18 Эф 5:6, Кол 3:6
+ 1:19 Элч 14:17, Элч 17:24-27
+ 1:20 Заб 18:2-5
+ 1:21 4 Пач 17:15, Эф 4:17-18
+ 1:22 Айт 21:30, 1 Кор 1:20, 1 Кор 3:19
+ 1:23 Чыгъ 20:4-5, Такр 4:16-18, Заб 105:20,
+ 1:24 Заб 80:13,
+ 1:26 Кол 3:5
+ 1:27 Лев 18:22, Лев 20:13
+ 1:31 2 Тим 3:2-4
+ 1:32 Рум 6:21

+ 2:1 2 Пач 12:5-7, Мат 7:2, Лкъ 6:37, Югь 8:7

+ 2:4 2 Пет 3:9, 2 Пет 3:15, Вагь 2:21
+ 2:5 Якъ 5:3
+ 2:6 Айт 24:12
+ 2:9 1 Пет 4:17, Рум 1:16,
+ 2:10 1 Пет 1:7

+ 2:11 Такр 10:17, Мат 22:16, Лкъ 20:21, Элч 10:34

+ 2:12 1 Кор 9:21
+ 2:13 Лкъ 11:28, Якъ 1:22-23
+ 2:17 Рум 3:27, Рум 9:4-5
+ 2:19 Югь 9:40
+ 2:21 Чыгъ 20:15, Мат 23:3
+ 2:22 Чыгъ 20:14
+ 2:25 Гал 5:3
+ 2:26 Эф 2:11
+ 2:27 2 Кор 3:6, Мат 12:41
+ 2:28 Рум 9:6-8, 1 Кор 7:19

+ 2:29 Такр 10:16, Такр 30:6, Эф 2:11, Фил 3:3, Кол 2:11, 2 Кор 10:18

+ 3:1 Югь 4:22
+ 3:2 Такр 4:8, Заб 147:9
+ 3:3 Рум 9:6, 2 Тим 2:13
+ 3:4 Заб 50:6
+ 3:7 Рум 9:19
+ 3:8 Рум 6:1, Рум 6:15, 2 Кор 6:8
+ 3:9 Рум 5:12, Гал 3:22, Рум 1:18-32, Рум 2
+ 3:12 Заб 13:1-3,
+ 3:13 Заб 5:10, Заб 139:4
+ 3:14 Заб 9:28
+ 3:17 Айт 1:16,
+ 3:18 Заб 35:2

+ 3:20 Заб 142:2, Элч 13:39, Гал 2:16, Гал 3:11, Рум 7:7

+ 3:21 Рум 1:17, Гал 2:16, Лкъ 24:27, Элч 10:43

+ 3:23 3 Пач 8:46, Заб 142:2, Айт 20:9, 1 Югь 1:8-10

+ 3:24 Тит 3:7

+ 3:25 Югь 1:29, 1 Югь 2:2, Элч 17:30, Рум 2:4

+ 3:27 Рум 2:17, 1 Кор 1:29, Эф 2:9
+ 3:28 Элч 13:39
+ 3:29 Рум 9:24, Рум 10:12
+ 3:30 Такр 6:4-5, Гал 3:20, Гал 3:8
+ 3:31 Мат 5:17
+ 4:3 Яр 15:6, Якъ 2:23, Гал 3:6
+ 4:5 Рум 3:22
+ 4:6 Заб 31:1-2
+ 4:8 2 Кор 5:19
+ 4:9 Рум 3:30
+ 4:11 Яр 15:6, Яр 17:10
+ 4:13 Яр 17:4-6, Гал 3:16, Ягь 7:6
+ 4:14 Гал 3:17-18
+ 4:15 1 Кор 15:56, Гал 3:10, Рум 7:7
+ 4:16 Гал 3:22
+ 4:17 Яр 17:5, Югь 5:21
+ 4:18 Яр 15:5
+ 4:19 Яр 17:17, Ягь 11:12, Яр 18:11
+ 4:22 Яр 15:6
+ 4:24 1 Кор 9:9-10, Рум 10:9
+ 4:25 Мат 20:28, Гал 1:4, 2 Кор 5:21
+ 5:1 Гал 3:28
+ 5:2 Рум 8:17, Эф 3:16, Фил 3:21
+ 5:3 Мат 5:11-12, 2 Кор 12:10, Якъ 1:3-4
+ 5:5 Элч 2:17, Тит 3:6
+ 5:8 Югь 3:16, 1 Югь 4:10
+ 5:9 Рум 3:25, Мат 3:7, 1 Сал 1:10
+ 5:10 2 Кор 5:18-20, Эф 2:16, Кол 1:20-21

+ 5:12 Яр 3:6, Якъ 1:15, Рум 6:23, Рум 3:9, Эф 2:3

+ 5:13 Рум 3:20
+ 5:14 1 Кор 15:45
+ 5:15 1 Кор 15:21, 2 Кор 5:14
+ 5:17 Вагь 22:5
+ 5:18 Югь 12:32
+ 5:19 Ягь 5:8
+ 5:20 Гал 3:19
+ 5:21 Югь 1:17

+ 6:2 1 Пет 2:24, Гал 2:19, Гал 5:24, Кол 2:20, Кол 3:3

+ 6:4 1 Пет 3:21, Гал 3:27, 2 Кор 5:17, Эф 4:24, Кол 2:12, Кол 3:10

+ 6:5 2 Кор 4:10, Фил 3:10
+ 6:6 Гал 2:19-20, Гал 5:24, Гал 6:14
+ 6:7 1 Пет 4:1
+ 6:8 2 Тим 2:11, Вагь 20:4
+ 6:9 Рум 14:9, Вагь 1:18
+ 6:10 Ягь 7:27
+ 6:12 Заб 18:14
+ 6:13 Кол 3:5, Рум 12:1
+ 6:16 Югь 8:34

+ 6:18 Югь 8:32, Югь 8:34, Якъ 2:12, 1 Пет 2:16, 1 Кор 7:22, 2 Кор 3:17, Гал 5:1

+ 6:22 1 Кор 7:22
+ 6:23 Якъ 1:15, Рум 5:12
+ 7:2 1 Кор 7:39
+ 7:3 Мат 5:32

+ 7:4 Гал 5:22, Эф 5:19, Гал 2:19, Гал 5:18, Эф 2:15, Кол 2:14

+ 7:6 Рум 6:4
+ 7:7 Рум 3:20, Рум 4:15, Чыгъ 20:17
+ 7:8 1 Кор 15:56
+ 7:10 Лев 18:5
+ 7:12 Такр 4:8, Заб 18:8-9
+ 7:15 Гал 5:17
+ 7:16 1 Тим 1:8
+ 7:18 Яр 6:5, Аюб 14:4, Заб 50:5
+ 7:19 Гал 5:17
+ 7:22 Заб 1:2
+ 7:23 1 Пет 2:11, Гал 5:17
+ 8:2 1 Кор 15:45
+ 8:3 Ягь 7:18, Фил 2:7, Лев 16:5, 2 Кор 5:21
+ 8:4 Гал 5:16, Гал 5:25
+ 8:5 Гал 5:19-25
+ 8:7 Якъ 4:4, 1 Кор 2:14

+ 8:9 1 Кор 3:16, 1 Кор 6:19, 2 Кор 6:16, 1 Югь 3:24, 1 Пет 1:11, Ягьуда 1:19

+ 8:11 Югь 5:21, Элч 2:24

+ 8:13 Кол 3:5, Лев 18:5

+ 8:14 Такр 14:1, Мат 5:9, Югь 1:12, 1 Югь 3:1, 1 Югь 5:1

+ 8:15 2 Тим 1:7, 1 Кор 2:12

+ 8:16 1 Югь 3:2, Гал 3:26, Эф 1:5, 1 Югь 3:24, 2 Кор 1:22, Эф 1:13

+ 8:17 Гал 3:29, Гал 4:7, Эф 3:6, Тит 3:7, 2 Кор 1:5, Фил 3:10, Кол 1:24, 1 Пет 5:1, Рум 5:2, Эф 3:16, Фил 3:21

+ 8:18 2 Кор 4:17
+ 8:20 Яр 3:17-19,
+ 8:23 2 Кор 5:2, Гал 5:5
+ 8:24 2 Кор 4:18, Ягь 11:1
+ 8:27 1 Пач 16:7, 3 Пач 8:39, Айт 21:2,

+ 8:29 Мат 28:10, Югь 20:17, Кол 1:15, Ягь 2:11, 1 Югь 3:2, 2 Кор 3:18, Фил 3:21

+ 8:30 Югь 17:22
+ 8:31 Сан 14:9, Заб 117:6
+ 8:32 Югь 3:16
+ 8:33 Мк 13:20, Лкъ 18:7, Кол 3:12, Тит 1:1,

+ 8:34 Заб 109:1, Мк 16:19, Элч 7:55-56, 1 Югь 2:1, Рум 8:34, Ягь 7:25

+ 8:36 Заб 43:23, 1 Кор 4:9
+ 8:37 Югь 16:33, 1 Кор 15:57
+ 8:38 1 Пет 3:22, 1 Кор 15:24, Эф 1:21

+ 9:1 2 Кор 11:10, 1 Тим 2:7, Рум 1:9, Фил 1:8

+ 9:3 1 Кор 16:22, Гал 1:8
+ 9:6 Рум 3:3, Югь 1:47, Рум 2:28
+ 9:7 Яр 21:12, Ягь 11:17
+ 9:8 Гал 4:23, Гал 4:28
+ 9:9 Яр 18:10
+ 9:10 Яр 25:21
+ 9:11 Яр 25:23
+ 9:14 Такр 32:4, Аюб 34:10
+ 9:15 Чыгъ 33:19
+ 9:17 Чыгъ 9:16
+ 9:19 Рум 3:7
+ 9:20 Аюб 9:32, Аюб 33:13, Аюб 39:32,
+ 9:21 2 Тим 2:20
+ 9:22 Айт 16:4
+ 9:24 Рум 3:29
+ 9:25 1 Пет 2:10
+ 9:30 Гал 2:16, Гал 3:24
+ 9:31 Гал 5:4, Рум 11:7, Фил 3:9
+ 9:33 1 Пет 2:6-8, Рум 10:11
+ 10:2 Элч 21:20
+ 10:3 Рум 1:17, Рум 3:21
+ 10:4 Мат 5:17, Гал 3:24
+ 10:5 Лев 18:5, Гал 3:12, Фил 3:9
+ 10:6 Такр 9:4, Такр 30:12
+ 10:7 Вагь 9:1
+ 10:8 Такр 30:12-14

+ 10:9 Мат 10:32, Лкъ 12:8, Мк 16:16, Элч 16:31

+ 10:11 1 Пет 2:6, Рум 9:33
+ 10:12 Элч 10:34-36, Рум 3:29
+ 10:13 Элч 2:21
+ 10:14 Элч 8:31
+ 10:16 Югь 12:38
+ 10:17 Гал 3:2
+ 10:18 Заб 18:5
+ 10:19 Такр 32:21
+ 11:1 2 Кор 11:22, Фил 3:5
+ 11:2 1 Пач 12:22, Заб 93:4
+ 11:3 3 Пач 19:10, 3 Пач 19:14
+ 11:4 3 Пач 19:18
+ 11:5 Рум 9:27
+ 11:7 Рум 9:31
+ 11:8 Такр 29:4
+ 11:10 Заб 68:23-24
+ 11:13 Элч 9:15, Рум 15:16

+ 11:15 Лкъ 15:24, Эф 2:1, Эф 2:5, Кол 2:13, Вагь 3:1

+ 11:16 Сан 15:18-21,
+ 11:17 Югь 15:5
+ 11:21 1 Кор 10:12
+ 11:28 Такр 10:15
+ 11:30 Эф 2:2, Кол 1:21, Тит 3:3
+ 11:33 Кол 2:3, Заб 35:7, Заб 138:6
+ 11:34 1 Кор 2:16
+ 11:35 Аюб 35:7, Аюб 41:11

+ 11:36 1 Кор 8:6, Кол 1:16, Ягь 2:10, 2 Пет 3:18, Эф 3:21

+ 12:1 Рум 6:13

+ 12:2 Эф 5:17, 1 Сал 4:3, 2 Кор 4:16, Эф 4:23

+ 12:3 Эф 3:2,
+ 12:4 1 Кор 12:12-14, Эф 4:16
+ 12:5 1 Кор 10:17, 1 Кор 12:27, Эф 4:25
+ 12:6 1 Пет 4:10, 1 Кор 12:4
+ 12:7 1 Кор 12:5
+ 12:8 1 Тим 5:17, 2 Кор 9:7
+ 12:9 1 Пет 1:22, 1 Тим 1:5, Заб 96:10,

+ 12:10 Югь 13:34, 1 Пет 1:22, 2 Пет 1:7, 1 Сал 4:9, Ягь 13:1, Фил 2:3

+ 12:12 Лкъ 18:1, Лкъ 21:36, Эф 6:18, Кол 4:2, 1 Сал 5:17

+ 12:13 Рум 15:25, 1 Кор 16:1, 1 Тим 6:18
+ 12:14 Аюб 31:29-30, Мат 5:44, 1 Пет 3:9
+ 12:15 1 Кор 12:26
+ 12:16 1 Пет 3:8, Фил 2:2
+ 12:17 Лев 19:18, 1 Пет 3:9, 1 Сал 5:15
+ 12:18 Мк 9:50, 2 Кор 13:11, 1 Сал 5:13
+ 12:19 Айт 20:22, Такр 32:35, Ягь 10:30

+ 12:20 4 Пач 6:22, Айт 25:21-22, Мат 5:44, Айт 25:21-22

+ 13:1 1 Пет 2:13, Тит 3:1

+ 13:4 1 Пет 2:14,

+ 13:7 1 Пет 2:17, Мат 17:27, Мат 22:21, Мк 12:17

+ 13:8 Лев 19:13, Югь 13:34
+ 13:9 Чыгъ 20:13-17, Лев 19:18
+ 13:10 Югь 14:15
+ 13:11 Эф 5:14

+ 13:12 Югь 1:9, Югь 8:12, 1 Югь 2:8, Эф 5:8, 1 Сал 5:5, Эф 5:11, Эф 6:11, 1 Сал 5:8

+ 13:13 1 Сал 4:12

+ 13:14 Гал 3:27, Якъ 4:1, 1 Пет 2:11, Рум 7:23, Гал 5:16, Гал 5:24

+ 14:1 Рум 15:1, 1 Кор 8:9-11, 1 Кор 9:22
+ 14:2 1 Тим 4:3
+ 14:3 Кол 2:16
+ 14:4 Мат 7:1, Якъ 4:11
+ 14:5 Гал 4:10, Кол 2:16
+ 14:6 Мат 15:36, 1 Кор 10:30-31
+ 14:7 Рум 6:2, Рум 6:7, Гал 5:24, Кол 3:3

+ 14:8 1 Пет 4:2, Гал 2:20, 2 Кор 5:15, Фил 1:20

+ 14:9 1 Сал 5:10
+ 14:10 Мат 7:1, Лкъ 6:37, 2 Кор 5:10
+ 14:11 Фил 2:10-11
+ 14:12 Мат 12:36, Мат 25:19, Гал 6:5
+ 14:13 Мат 7:1

+ 14:14 Лев 11:2, Такр 14:3, Мк 7:15-16, Элч 10:15, 1 Кор 8:8

+ 14:15 1 Кор 8:11
+ 14:17 Кол 2:16, Ягь 9:10, Гал 5:22
+ 14:19 2 Тим 2:22
+ 14:20 Тит 1:15, 1 Кор 8:9-13
+ 15:1 Рум 14:1, Гал 6:2
+ 15:2 Фил 2:4-5
+ 15:3 Фил 2:5, Фил 2:8, Заб 68:10
+ 15:4 Рум 4:23-24
+ 15:5 Рум 12:16
+ 15:9 Рум 3:29, 2 Пач 22:50, Заб 17:50
+ 15:10 Такр 32:43
+ 15:11 Заб 116:1
+ 15:16 Элч 9:15, Рум 11:13
+ 15:19 Элч 15:12, 2 Кор 12:12
+ 15:20 1 Кор 3:10-11
+ 15:22 Рум 1:13, 1 Сал 2:18
+ 15:23 Элч 19:21
+ 15:25 Элч 24:17, 1 Кор 16:3, 2 Кор 9:1
+ 15:26 Элч 19:21, 2 Кор 8:4
+ 15:27 1 Кор 9:11
+ 15:31 2 Кор 1:10-11, 2 Сал 3:2
+ 15:32 Рум 1:10

+ 15:33 2 Кор 13:11, Фил 4:9, 1 Сал 5:23, 2 Сал 3:16, Ягь 13:20

+ 16:1 Элч 18:18
+ 16:2 Фил 2:29
+ 16:3 Элч 18:2, 1 Кор 16:19, 2 Тим 4:19
+ 16:5 Кол 4:15
+ 16:13 Мк 15:21

+ 16:16 1 Пет 5:14, 1 Кор 16:20, 2 Кор 13:12, 1 Сал 5:26

+ 16:17 1 Тим 6:3, 2 Югь 1:10
+ 16:18 2 Пет 2:3, Кол 2:4
+ 16:19 Рум 1:8
+ 16:20 Рум 15:33, Яр 3:15
+ 16:21 Элч 16:1
+ 16:23 1 Кор 1:14
+ 16:25 Эф 1:9, Кол 1:26
+ 16:26 Кол 4:3-4
+ 16:27 Ягьуда 1:24-25

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=KUM

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

Сёзлюк (Янгы Разилешив)

1. А

2. Б

3. Г

4. Д

5. З

6. И

7. К

8. Л

9. М

10. Н

11. О

12. П

13. С

14. Т

15. Ф

16. Х

17. Э

18. Ю

19. Я

СЁЗЛЮК

Аллагьны Къозусу – Иса Месигьге «Аллагьны Къозусу» деп де айтыла, неге тюгюл де Аллагь Ону гьар инсанны гюнагьлары саялы къурбан этген.

Ашлыкъ Тюшюмню байрамы – ашлыкъ тюшюм къайтарылып битген сонг оьтгерилеген байрам. Ягьудилер бу байрамны Азатлыкъ (Пасха) байрамындан сонг эллинчи гюн оьтгере болгъан.

Бабил – Иса Месигь бу дюньягъа гелгинче алдын заманларда Бабил пачалыгъы исрайыл халкъыны рагьмусуз душманы болгъан. Янгы Разилешивде «Бабил» деген сёз тапшурмалы къайдада Иблисни гьакимлик этивюн белгилей.

Баш дин къуллукъчулар – жамият масъалаланы чечивде ягьудилени инг де таъсири артыкъ болагъан дин къуллукъчулары. Кёбюсю баш дин къуллукъчулар оьр мажлисге гире болгъан. Исаны заманында олар бары да дегенлей бир нече белгили уьягьлюлерден чыкъгъан болгъан.

Гьарун – Мусаны агъасы. Дин къуллукъчуланы борчларын юрютмеге ва исрайыл халкъы учун Аллагьгъа къурбан этмеге янгыз Гьарунну ва ону наслусундагъыланы ихтияры болгъан.

Гьирод – арт-артындан гьакимлик этген дёрт пачаны аты. 1) Уллу Гьирод – бютюн Паластинге гьакимлик этген ягьуди пача. О гьакимлик этеген заманда Иса Месигь тувгъан. 2) Гьирод Антипа – Уллу Гьиродну уланы, Галилеяны пачасы. 3) Гьирод Агърипа I – Уллу Гьиродну уланыны уланы. О Паластинге гьакимлик этген, Исагъа иман салгъанланы вагьши кюйде гьызарлап юрюген.

Гьомора – Оьлю денгизни ювугъундагъы тюзлюкде ерлешген эки шагьарны атлары Содом ва Гьомора болгъан. Аллагь, Содом ва Гьомора шагьарларда яшайгъан адамланы гюнагьлары саялы ялын ва кюкюрт явдуруп, бу эки де шагьарны дагъытгъан.

Давут – Ягьуданы тухумундан чыкъгъан Исрайылны инг белгили пачасы. Ягьуди пайхаммарлар дюньягъа гьакъ кюйде гьакимлик этежек Месигь Давутну наслусундан болажакъ деп алданокъ билдире болгъан.

Давутну Наслусу – Исрайылны пачасы болмагъа тарыкълы болгъан Месигьни гелмеклигин къаравуллап тургъан ягьудилер Огъар шолай деп де айта болгъанлар.

Дин къуллукъчу – ягьудилерде Ерусалимдеги ибадатханада этилеген къурбанны Къанунгъа къыйышывлу кюйде юрютеген адам болгъан.

Дин къуллукъчуланы башчысы – ягьудилени аслу дин къуллукъчусу. Къанунну талапларына гёре, бир-бир дин адатланы янгыз о кютюп бола болгъан. Мисал учун, ибадатхананы Инг Сыйлы Ерине гирмеге янгыз ону ихтияры болгъан. О оьр мажлисге башчылыкъ эте болгъан.

Забур – ягьудиче «йырлар». Шу ортакъ атны тюбюнде Сыйлы Язывланы айрыча бир китабы болгъан ягьудилени 150 дин йыры жыйылгъан. Оларда Аллагь инсанланы оьлюмден къутгъаргъаны саялы, Огъар шюкюрлюк этиле, бирлеринде Аллагьны зорлугъу ва сюювю суратлана яда ялбарывлар бериле.

Ибадатхана – Ерусалимде ерлешген ва бютюн дюньядагъы ягьудилени дин марказы болгъан. Ягьудилер оьзлени къурбанларын янгыз шонда этгенлер. Ибадатхана башлап янгы девюрден алда 10-нчу асруда Сулайман пачаны заманында къурулгъан. Янгы девюрден алда 6-нчы асруда бабиллилер ону дагъытгъан. Сонг ибадатхана янгы девюрден алда 5-нчи асруда ягьудилер есир болуп тургъан Бабилден къайтгъандан сонг янгыртылгъан. Янгы девюрню 1-нчи асрусунда Гьирод пача ону башгъача этип къургъан. 70-нчи йылда Ерусалимдеги башгётеривню тозагъан заманда Рум асгерлер ибадатхананы дагъытгъанлар ва шо замандан берли ибадатхана дагъы янгыртылмагъан.

Ибрагьим – Аллагьу-Таала оьзю булан разилешив бегетген пайхаммар. Исрайыл халкъы ондан баш ала. Ибрагьим Аллагьгъа тынглавлу ва амин болгъан, Огъар толу кюйде инангъан.

Илияс – Эсги Разилешивдеги инг сыйлы пайхаммарланы бириси. Исрайыл пачалыгъына гьакимлик этеген Агъав ва ону къатыны ялгъан аллагьлагъа сужда къылагъаны саялы, Илияс олагъа Аллагьны каламын айтып тургъан. Ягьудилер Месигьни бу дюньягъа гелмеклигин Илияс гьазирлемеге герек деп инангъанлар.

Инсанны Уланы – Иса Оьзюне шолай деп айтгъан. Бир якъдан, ягьудилени бир-бир Сыйлы Китапларында Месигьге шолай ат берилген. Шо атны къолламакъ булан Иса Оьзю Месигь ва Пача экенин гёрсетмеге сюйген. Бирдагъы якъдан, ягьудилени тилинде шо сёз тагъым янгыз «инсан» деген маънаны бере. Иса ону шо маънасында къоллагъан буса, шону булан О Оьзю бары да ягъындан, айрокъда башына тюшген азаплар ва оьлюм булан, оьзге инсанлардай болуп къалгъанын айтмагъа сюйген.

Исагъа иман салгъанланы жыйыны – бу сёз тагъым эки маънада къоллана: 1) Иса Месигьге иман салгъанланы чакъда-чакъда бирче бир ерге жыйылагъанлары. 2) Исагъа иман салгъанланы ер юзюнде яшайгъан барысы да.

Исгьакъ – Ибрагьимни ва Сараны уланы, исрайыл халкъыны ата-бабасы, Якъубну атасы.

Къанун – ягьуди динни аслу талапларыны жыйымы. Бугъар Таврат деп де айтыла. Къанунну юрютмек бары да ягьудилер учун борч. Къанун Иса тувгъунча хыйлы асрулар алда ягьудилер учун Аллагьдан Муса пайхаммаргъа берилген. Къанунда инсанны яшавуну аслу къайдалары ва ону турушунда гери урулагъан затлар, ондан къайры да кёп санавдагъы адатлар, ашны, ят уьлкелилер булангъы аралыкъланы ва оьзгелерини гьакъында язылгъан.

Къурбанлыкъны салагъан ер – гьайванланы къурбан этмек учун, ташдан, балчыкъдан яда темирден этилген гётеринки ер. Къурбанлыкъ шонда салынып, Аллагь учун яллатыла болгъан. Исаны заманында ягьудилени къурбанлыкъ салагъан ери ибадатханада ерлешдирилген. Къурбан этмеге янгыз дин къуллукъчуланы ихтияры болгъан.

Левийлер – дин къуллукъчулар болмаса да, ибадатханада кюйлер согъуп, Аллагьгъа макътав этмеге, къурбан этмек учун гьайванлар онгармагъа кёмек этеген ва шолай оьзге ишлени юрютеген адамлар. Ондан къайры да, олар Къанунну уьйрене болгъан ва халкъны арасында муаллимлер йимик иш гёре болгъанлар. Шоланы ягьуди халкъны он эки тухумундан бири болгъан Левийни наслусуну этмеге ихтияры болгъан. «Левийлер» деген ат да шо тухумну башчысыны атындан амалгъа гелген.

Манна – Мусаны башчылыгъы булан дангылда айланагъан исрайыллылагъа Аллагь йиберген азыкъ, рызкъы.

Маясыз экмекни байрамы – Пасхадан сонг шо гьазиринде етти гюнню ичинде белгиленген байрам. Шо байрамны вакътисинде экмеклени янгыз маясызын ашамагъа ихтияр бериле болгъан.

Мелгьиседек – Салим деген ерни пачасы, дин къуллукъчу. Ибрагьим пайхаммар давда оьзюне тюшген затлардан он пайындан бир пайын огъар берген. Шондан сонг Мелгьиседек Ибрагьимге Аллагьны рагьмусун тилеп дуа этген.

Месигь – грекче «Христос». Исагъа айтылагъан атлардан бириси. Бу сёзню маънасы «танглангъан» демекдир. Бу дюньягъа къутгъарылыв гелтирмек учун, Аллагь Иса Месигьни танглагъан.

Муса – пайхаммар, Исрайылны инг белгили дин ва сиясат ёлбашчысы. О оьзюню халкъын Мисридеги есирликден чыгъаргъан. Муса Аллагь оьзюне берген Къанунну халкъгъа етишдирген.

Нугь – пайхаммар. Аллагьу-Таала бу дюньяны сув алдырып дагъытгъанча, Ону буйругъу булан Нугь уллу геме къургъан, уьягьлюсю булан ону ичине гирип, оьлюмден къутгъарылгъан.

Оьр мажлис – ягьудилени башын тутгъан къурум. Ону дуван этмеге ихтияры да болгъан. Онда 70 адам болгъан. Исаны заманында, ягьудилер Рум империяны гьакимлигини тюбюнде турагъанда, Оьр мажлисни инг аслу гьукмулары янгыз оланы топурагъындагъы Рум гьакимлери тасдыкъ этгенден сонг гючге гирген.

Пайхаммарлар – Аллагьны каламын эшитип, шону инсанлагъа билдирегенлер. Исаны заманына ерли ягьудилени кёп пайхаммарлары болгъан. Пайхаммарлар ягьудилени инг башлап Аллагьны аслу буйрукъларын кютмеге, бир-бирине зарал этмей турмагъа ва таза юрекли болмагъа уьйретген. Ягьудилени арасында пайхаммарланы китапларыны бек абуру болгъан.

Пасха – ягьудилени аслу байрамы. Шо байрамда олар оьзлени ата-бабалары Мисриде къул болуп тургъанлыкъдан къутгъарылгъанын эсге ала болгъанлар. Пасха байрам гьар йыл апрель айда оьтгериле болгъан. Байрам аш учун Пасханы гюнюнде къозу союлмагъа тарыкълы болгъан.

Саддукейлер – Къанунгъа айрокъда бек къуллукъ этеген билимли ягьудилер. Саддукейлер Къанунда язылгъандан къайры башгъа затны къабул этмегенлер. Масала, олар оьлюлер къыяматгюн тирилегенликге инанмагъанлар, неге тюгюл Къанунда шо гьакъда айтылмагъан.

Сара – Ибрагьим пайхаммарны къатыны, Исакъны анасы.

Синагог – Сыйлы Язывланы охумакъ учун ва дуалар этмек учун ягьудилер жыйылагъан бина. Синагогларда шолай жыйынлар гьар сонгугюн оьтгериле болгъан. Синагогларда Сыйлы Язывланы охумагъа ва оларда язылгъан затланы англатмагъа гьар ягьудини ихтияры болгъан. Ягьудилер яшайгъан гьар шагьарда шолай синагоглар болгъан. Шолар, адатлы гьалда, оланы яшавуну марказлары болгъан, синагогну башчысы буса инг абурлу адамлардан бириси болгъан.

Содом – къара: Гьомора.

Сонгугюн – ягьудилерде сыйлы саналагъан гюн. Мусаны Къанунуна гёре, шо гюн Аллагьгъа ибадат этмекден оьзге ишни кютмек гери урула болгъан. Янгы гюн ягьудилерде гюн артылгъан сонг башлана болгъан. Шо саялы, жумагюн гюн артылып сонгугюн гюн артылгъанча, ишлемек гери урула болгъан.

Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув – Исагъа иман салгъан сонг бир керен кютюлеген адат. Бу адат кютюлегенде, бир адам башгъасын, гёнгюллю кюйде бир аз замангъа сувгъа чомуп, ону Аллагьгъа тапшура. Бу адат Аллагьгъа тапшурулгъан адам бары да гюнагьлардан тазалангъанын ва о янгы яшав башлагъанын белгилей.

Сулайман – Давутну уланы, Исрайылны Давутдан сонггъу пачасы. Сулайман гьакимлик этеген заманда Исрайыл пачалыгъы яхшы оьсюп гетген. Сулайман Ерусалимде инг биринчи ибадатхананы къурдургъан.

Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр – ибадатханасы къурулгъанча, исрайыллылар Аллагьгъа сыйлы чатырда сужда къылгъанлар ва къурбанларын этгенлер.

Сююнч Хабар – грекче «Инжил». Аллагьу-Тааланы исрайыллылагъа этген ваъдаларын кютюв. Шо ваъдалар Иса Месигьден таба яшавгъа чыкъгъан, Ондан таба бары да инсанлагъа къутгъарылывгъа багъып ёл ачылгъан – муна гьар инсангъа Аллагьдан гелген Сююнч Хабар.

Тамазалар – Исаны заманында ягьудилени арасындагъы абурлу адамлар. Олагъа бир-бир дин адатланы юрютмек ва жамият борчлар тапшурула болгъан. Адатлы кюйде, гьар синагогда бир нече тамаза бола болгъан.

Фарисейлер – ягьудилени арасында тувулунгъан дин ва сиясат бёлюк. Исаны заманында оланы уллу таъсири болгъан. Фарисейлер адамланы янгыз Къанунну тюгюл, ондан сонг чыкъгъан дин адатланы ва мердешлени де къатты кюйде юрютмеге борчлу эте болгъанлар.

Хач – бир-бирине бегетилген эки агъач багъана. Хачны бир багъанасы ерге, экинчиси буса огъар гёнделен къагъыла. Буланы къошуму «Т» гьарпгъа ошай. Этген гюнагьлы ишлери, жинаятчылыкълары саялы бир-бир адамланы румлулар хачгъа иле болгъанлар. Адамланы жазаламакъ учун, оланы мыхлап, хачгъа илгенлер ва шо адамлар оьлгюнче илинген кююнде тургъанлар.

Элчи – грекче «апостолос». Аллагь сайлап йиберген адам. Огъар ихтиярланы Иса Месигь берген. Исаны башлапгъы он эки якъчысы биринчи элчилер болуп токътагъанлар.

Юнус – уьч гюн балыкъны ичинде тургъан пайхаммар.

Якъуб – Исакъны уланы, огъар дагъы да Исрайыл деп де айтыла.

Ясакъчылар – Рум пачасы учун хазнагъа акъча жыягъан къуллукъчулар. Жыйгъан акъчасындан олар оьзлеге де азны къоймай болгъанлар, шо саялы ягьудилер оланы бек сюймей болгъанлар.

Ят халкълар – Исаны заманында ягьудилерден къайры къалгъан бары да халкълар ялгъан аллагьлагъа къуллукъ эте болгъанлар, олар ят халкълар деп гьисаплана болгъанлар.

Table of Contents

- Янгы Разилешив: Румдагъылагъа

- Баш Сёз

- Румдагъылагъа

- Баш Сёз
- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16

- Сёзлюк (Янгы Разилешив)

- Аллагьны Къозусу
- Ашлыкъ Тюшюмню байрамы
- Бабил
- Баш дин къуллукъчулар
- Гьарун
- Гьирод
- Гьомора
- Давут
- Давутну Наслусу
- Дин къуллукъчу
- Дин къуллукъчуланы башчысы
- Забур
- Ибадатхана
- Ибрагьим
- Илияс
- Инсанны Уланы
- Исагъа иман салгъанланы жыйыны
- Исгьакъ
- Къанун
- Къурбанлыкъны салагъан ер
- Левийлер
- Манна
- Маясыз экмекни байрамы
- Мелгьиседек
- Месигь
- Муса
- Нугь
- Оьр мажлис
- Пайхаммарлар
- Пасха
- Саддукейлер
- Сара
- Синагог
- Содом
- Сонгугюн
- Сувгъа чомдуруп, Аллагьгъа тапшурув
- Сулайман
- Сыйлы чатыр, Шагьатлыкъ этеген чатыр
- Сююнч Хабар
- Тамазалар
- Фарисейлер
- Хач
- Элчи
- Юнус
- Якъуб
- Ясакъчылар
- Ят халкълар